Бодис гэж юу вэ?
Гар утас, айраг, амьсгалж буй агаар бүгд масстай, орон зай эзэлдэг. Эдгээр бүхэн бодисоос бүрддэг.
Бодис, биет хоёрыг ялгаж сур. Аяга бол биет, түүнийг хийсэн шил бол бодис. Хадаас бол биет, төмөр бол бодис. Нэг бодисоор олон биет хийж болно.
Бодис юунаас тогтдог вэ?
Бүх бодис бөөмсөөс тогтоно. Бөөм гурван төрөлтэй:
| Бөөм | Юу вэ | Жишээ |
|---|---|---|
| Атом | Элементийн хамгийн жижиг бөөм | гели He, төмөр Fe |
| Молекул | Холбогдсон атомуудын бүлэг | ус H2O, хүчилтөрөгч O2 |
| Ион | Цэнэгтэй атом эсвэл атомын бүлэг | хоолны давс дахь Na+, Cl− |
Бөөмс маш жижиг: 18 г усанд ойролцоогоор 6 × 10²³ молекул бий.
Чулуу, ус, агаарыг томруулж хараарай
Гурван бодисыг сонгож бөөмсийн байрлал, хөдөлгөөнийг харьцуулаарай. Энэ симулятор бүтэн эрхэд багтдаг. Татах нь үнэгүй, бүртгэлгүйгээр 2 бүлэг, 5 симулятор нээлттэй.
Симуляторыг хэрхэн ашиглах вэ?
- Доод талын Чулуу, Ус, Агаар товчийн нэгийг дар.
- Дугуй томруулагч дотор бөөмс гарч ирнэ. Дээд талд бодисын төлөв, бөөмсийн товч тайлбар бичигдэнэ.
- Гурван бодисыг ээлжлэн сонгож, бөөмсийн зай, хөдөлгөөнийг харьцуул.
| Бодис | Төлөв | Томруулахад |
|---|---|---|
| Чулуу | хатуу | бөөмс шигүү, эгнээ эгнээгээрээ байрлаж чичирнэ |
| Ус | шингэн | бөөмс ойр, эмх цэгцгүй, бие биенээ шахан гулсана |
| Агаар | хий | бөөмс цөөн, хол зайтай, хурдан хөдөлнө |
Симулятор дээр оролдож үзэх даалгавар
- Чулуу-г сонгоод нэг бөөмийг анхааралтай хар. Хариу: бөөм байрнаасаа гарахгүй, зөвхөн чичирнэ.
- Ус-ыг сонго. Бөөмс томруулагчийн аль хэсэгт цуглах вэ? Хариу: доод хэсэгт цугларч гадаргуу үүсгэнэ, дээд хэсэг хоосон үлдэнэ.
- Агаар-ыг сонгоод бөөмийг нь тоол, чулуутай харьцуул. Хариу: агаарт 14 орчим бөөм хол зайтай хөдөлнө. Чулууны бөөмс хэд дахин олон, хоорондоо бараг зайгүй.
Симуляторын зураг бодит бодисоос юугаараа ялгаатай вэ?
- Зураг бол загвар. Жинхэнэ томруулагч шил, ердийн микроскопоор бөөм харагдахгүй.
- Чулуу, агаар холимог. Чулуу хэд хэдэн эрдсээс, агаар азот, хүчилтөрөгч зэрэг хийнээс тогтдог. Симулятор бөөмсийг нэг өнгөөр зурсан.
Бөөмсийн тухай түгээмэл буруу ойлголт
- Бөөм өөрөө хатуу эсвэл шингэн. Төлөв бол олон бөөмийн хамтын шинж. Мөс, ус, уурын молекул ижил.
- Хийн бөөмсийн хооронд агаар бий. Агаар өөрөө эдгээр бөөмсөөс тогтоно. Бөөмсийн хооронд хоосон зай бий.
- Халахад бөөм томордог. Бөөм томордоггүй, бөөмс хурдан хөдөлж хоорондын зай нь ихэснэ.
Төлвүүдийн ялгааг бодисын гурван төлвийн заавраас үзээрэй.
