VSEPR онол гэж юу вэ?
VSEPR нь «валент бүрхүүлийн электрон хосуудын түлхэлцэл» гэсэн англи нэрийн товчлол. Төв атомын эргэн тойрон дахь домэйнууд хоорондоо түлхэлцэж, хамгийн их зайд байрлана. Нэг холбоо эсвэл нэг ганц хос бол нэг домэйн. Давхар, гурвалсан холбоо ч нэг домэйн, учир нь электронууд нь нэг чиглэлд байрладаг.
Хоёр нэр томьёог ялга:
- Электрон геометр: бүх домэйны байрлал, ганц хос орно.
- Молекулын хэлбэр: зөвхөн атомуудын байрлал, ганц хос орохгүй.
Электрон геометр ба молекулын хэлбэрийн хүснэгт
Мөр нь нийт домэйны тоог, багана нь ганц хосын тоог заана. Холбооны тоо нь эдгээрийн зөрүү.
| Электрон геометр | 0 ганц хос | 1 ганц хос | 2 ганц хос | 3 ганц хос |
|---|---|---|---|---|
| Шугаман (2 домэйн) | Шугаман, 180°, CO2 | — | — | — |
| Гурвалжин хавтгай (3) | Гурвалжин хавтгай, 120°, BF3 | Хугарсан, ≈120°, SO2 | — | — |
| Тетраэдр (4) | Тетраэдр, 109.5°, CH4 | Гурвалжин пирамид, 107°, NH3 | Хугарсан, 104.5°, H2O | — |
| Гурвалжин бипирамид (5) | Гурвалжин бипирамид, 90°/120°, PCl5 | Дүүжин, ≈90°/120°, SF4 | T-хэлбэр, 90°, ClF3 | Шугаман, 180°, XeF2 |
| Октаэдр (6) | Октаэдр, 90°, SF6 | Дөрвөлжин пирамид, 90°, BrF5 | Дөрвөлжин хавтгай, 90°, XeF4 | — |
1 холбоотой молекул 2 атомтай тул үргэлж шугаман.
Түлхэлт хүчтэйгээс сул руу ийм дараалалтай: ганц хос ба ганц хос, ганц хос ба холбоо, холбоо ба холбоо. Иймд ганц хос холбоонуудыг шахаж өнцгийг багасгана. Гурвалжин бипирамидад ганц хос гурвалжин хавтгайн байрлалд орно, октаэдрт 2 ганц хос бие биеийнхээ эсрэг талд байрлана.
Ганц хосыг хэрхэн тоолох вэ?
- Төв атомын валент электроны тоог ол.
- Холбоонд орсон электроныг хас: дан холбоонд 1, давхарт 2, гурвалсанд 3.
- Үлдсэн электроныг 2-т хуваавал ганц хосын тоо гарна.
Жишээ нь, SF4-т хүхэр 6 валент электронтой, 4 нь холбоонд орж, 2 электрон буюу 1 ганц хос үлдэнэ. Холбоо 4, ганц хос 1 тул хэлбэр нь дүүжин.
VSEPR хэлбэрүүдийг Nalukh chem аппаас туршаарай
Холбоо, ганц хос, холбооны эрэмбийг өөрчилж электрон геометр, хэлбэр, өнцгийг шалга. Энэ симулятор бүтэн эрхэд багтдаг. Татах нь үнэгүй, бүртгэлгүйгээр 2 бүлэг, 5 симулятор нээлттэй.
Симуляторыг хэрхэн ашиглах вэ?
- Симулятор 4 холбоотой, ганц хосгүй молекулаар нээгдэнэ. Нил ягаан A бөмбөг бол төв атом.
- Доод самбарын Холбоо, Ганц хос мөрөнд − ба + товчоор домэйн нэмж хасна. Хоёрын нийлбэр 6-аас хэтрэхгүй.
- Зүүн дээд картаас молекулын хэлбэр, электрон геометр, холбооны өнцгийг уншина.
- Дан, Давхар, Гурвалсан товч бүх холбоог тэр эрэмбээр зурна.
- Өнцөг харах товч эхний хоёр холбооны хооронд нум зурж, өнцгийн утгыг бичнэ.
- Баруун дээд булангийн шар товч анхны төлөвт буцаана.
Симулятор дээр оролдож үзэх даалгавар
- Нийт домэйн 4 хэвээр байхаар ганц хосыг 0, 1, 2 болго. Юу өөрчлөгдөхгүй вэ? Хариу: электрон геометр тетраэдр хэвээр, хэлбэр нь тетраэдр, гурвалжин пирамид, хугарсан болно.
- Холбоо 3, ганц хос 1 болгоод Давхар, Гурвалсан товчийг дар. Хэлбэр өөрчлөгдөх үү? Хариу: үгүй, гурвалжин пирамид хэвээр.
- XeF4-ийн хэлбэрийг таамаглаад шалга. Ксенон 8 валент электронтой. Хариу: холбоо 4, ганц хос 2, дөрвөлжин хавтгай.
Түгээмэл алдаа
- Электрон геометрийг хэлбэр гэж бичих. NH3-ын электрон геометр тетраэдр, харин хэлбэр нь гурвалжин пирамид.
- Давхар холбоог 2 домэйн гэж тоолох. CO2-т 2 давхар холбоо бий, домэйн нь 2.
- Захын атомын ганц хосыг тоолох. Зөвхөн төв атомын ганц хос хэлбэрт нөлөөлнө.
Анх удаа бол молекулын хэлбэрийн үндсээс эхэл.
