Молекул яагаад тодорхой хэлбэртэй байдаг вэ?
Молекулын хэлбэрийг төв атомын эргэн тойрон дахь электрон хосууд тогтооно. Электрон хос бүр сөрөг цэнэгтэй тул хосууд хоорондоо түлхэлцэж, аль болох хол байрладаг. Бусад атом эдгээр хосын чиглэлийг дагаж байрлана.
Хэлбэрийг олохын тулд төв атом дээрх хоёр зүйлийг тоолно:
- Холбоо: төв атомыг өөр атомтай холбосон электрон хос.
- Ганц хос: төв атомд байгаа ч холбоонд ороогүй электрон хос. Бусад хосыг түлхдэг ч хэлбэрийн нэрэнд тоологдохгүй, учир нь хэлбэрийг атомуудын байрлалаар нэрлэдэг.
Холбоо, ганц хос бүрийг нэг домэйн гэнэ. 2 домэйн нэг шугам дээр, 3 домэйн гурвалжны оройнууд руу, 4 домэйн тетраэдрийн оройнууд руу чиглэнэ.
Холбоо, ганц хосоор хэлбэрийг олох хүснэгт
| Холбоо | Ганц хос | Молекулын хэлбэр | Холбооны өнцөг | Жишээ |
|---|---|---|---|---|
| 2 | 0 | Шугаман | 180° | CO2 |
| 3 | 0 | Гурвалжин хавтгай | 120° | BF3 |
| 2 | 1 | Хугарсан | ≈118° | SO2 |
| 4 | 0 | Тетраэдр | 109.5° | CH4 |
| 3 | 1 | Гурвалжин пирамид | ≈107° | NH3 |
| 2 | 2 | Хугарсан | ≈104.5° | H2O |
CH4, NH3, H2O гурав бүгд 4 домэйнтэй. Гэхдээ ганц хос холбооноос илүү хүчтэй түлхдэг тул ганц хос нэмэгдэх тусам холбооны өнцөг багасна. Зарим хичээлд хугарсан хэлбэрийг өнцөгтэй гэж бичдэг.
Молекулын хэлбэрийг Nalukh chem аппаас туршаарай
Холбоо, ганц хос нэмж хасаад хэлбэр, өнцөг хэрхэн өөрчлөгдөхийг хар. Энэ симулятор бүтэн эрхэд багтдаг. Татах нь үнэгүй, бүртгэлгүйгээр 2 бүлэг, 5 симулятор нээлттэй.
Симуляторыг хэрхэн ашиглах вэ?
- Симулятор 4 холбоотой, ганц хосгүй молекулаар нээгдэнэ. Зүүн дээд картад хэлбэрийн нэр, холбооны өнцөг, холбоо ба ганц хосын тоо бичигдэнэ.
- Доод самбарын Холбоо мөрөнд − ба + товчоор холбоог 2-оос 4 хүртэл өөрчилнө.
- Ганц хос мөрөнд ганц хосыг 0-ээс 2 хүртэл нэмж хасна. Холбоо, ганц хосын нийлбэр 4 болмогц + товч идэвхгүй болно. Тиймээс ганц хос нэмэхийн өмнө холбоог хас.
- Жишээ: мөрийн CO2, BF3, H2O, NH3, CH4 товчоор бэлэн молекул руу шилжинэ.
- Баруун дээд булангийн шар товч анхны төлөвт буцаана.
Симулятор дээр оролдож үзэх даалгавар
- CH4 товчоос NH3, дараа нь H2O товч руу шилж. Хэлбэр, өнцөг хэрхэн өөрчлөгдөх вэ? Хариу: тетраэдр 109.5°, гурвалжин пирамид ≈107°, хугарсан ≈104.5°.
- Холбоо 2, Ганц хос 0 болгоод ганц хосыг нэг нэгээр нэм. Хариу: шугаман 180°, хугарсан ≈118°, хугарсан ≈104.5°.
- BF3, NH3 хоёрыг харьцуул. Хоёулаа 3 холбоотой ч хэлбэр нь яагаад өөр вэ? Хариу: азотод 1 ганц хос бий, борт байхгүй.
Түгээмэл алдаа
- Усыг шугаман гэж бодох. Томьёог H–O–H гэж нэг мөрөнд бичдэг ч хүчилтөрөгчид 2 ганц хос байгаа тул молекул хугарсан хэлбэртэй.
- Ганц хосыг атом шиг тоолох. NH3 4 домэйнтэй ч 3 устөрөгчтэй. Тиймээс түүнийг тетраэдр биш, гурвалжин пирамид гэдэг.
Хэлбэр юунд нөлөөлдөг вэ?
Усны молекул хугарсан хэлбэртэй тул цэнэг нь тэгш бус тархаж, туйлтай молекул болно. Тиймээс ус давс, сахарыг сайн уусгадаг. CO2-ын холбоонууд туйлтай ч молекул шулуун тул цэнэг хоёр талдаа тэгш тархаж, молекул бүхэлдээ туйлгүй байна.
5, 6 домэйн ба электрон геометрийг VSEPR онолын заавраас үзээрэй.
