Хязгаарлагч урвалж гэж юу вэ?
Тэнцүүлсэн тэгшитгэл бол жортой адил: урвалжууд ямар харьцаагаар зарцуулагдахыг заана. Нэг урвалж дуусмагц урвал зогсоно. Тэр урвалжийг хязгаарлагч урвалж гэнэ. Үлдсэн бодисыг илүүдэл урвалж гэдэг.
Жишээ нь 1 сэндвичид 2 талх, 1 бяслаг орно. 5 талх, 3 бяслагтай бол:
- Талх 2 сэндвичид хүрнэ (5 ÷ 2 = 2.5).
- Бяслаг 3 сэндвичид хүрнэ (3 ÷ 1 = 3).
- Бага тоо нь талхных тул талх хязгаарлагч. Сэндвич 2 ширхэг гарч, 1 талх, 1 бяслаг үлдэнэ.
Дүрэм: урвалж бүрийн хэмжээг коэффициентдээ хуваа, хамгийн бага тоотой нь хязгаарлагч.
Молийн бодлогод хэрхэн тооцох вэ?
8 г устөрөгч, 32 г хүчилтөрөгчөөс хэдэн грамм ус гарах вэ? Урвал: 2H2 + O2 → 2H2O
| Алхам | H2 | O2 |
|---|---|---|
| Моль | 8 ÷ 2 = 4 | 32 ÷ 32 = 1 |
| Коэффициентэд хуваах | 4 ÷ 2 = 2 | 1 ÷ 1 = 1 |
O2-ийн тоо бага тул хязгаарлагч нь хүчилтөрөгч. 1 моль O2 дээр 2 моль H2 зарцуулагдаж, 2 моль ус буюу 36 г ус гарна. 2 моль буюу 4 г устөрөгч үлдэнэ. Шалгалт: 8 + 32 = 36 + 4. Масс хадгалагдсан.

Урвал ба үлдэгдлийг Nalukh chem аппаас тооцоолоорой
Энэ симулятор бүтэн эрхэд багтдаг. Татах нь үнэгүй, бүртгэлгүйгээр 2 бүлэг, 5 симулятор нээлттэй.
Симуляторыг хэрхэн ашиглах вэ?
- Доод мөрөөс урвалаа сонгоно: Сэндвич, Ус гаргах, Аммиак гаргах, Метан шатаах.
- Дээд мөрийн жорыг уншина. Энэ нь тэнцүүлсэн тэгшитгэл.
- ОРОХ (урвалж) хайрцагт бодис бүрийн тоог хасах, нэмэх товчоор 0-ээс 8 хүртэл тохируулна.
- ГАРАХ хайрцгаас Бүтээгдэхүүн, Үлдэгдэл хоёрын тоог хар.
- Түрүүлж дуусах бодисын доор улаанаар хязгаарлагч гэж бичигдэнэ.
- Дугуй сумтай товч тоог анхны утганд буцаана.
Симулятор молекулыг бүхэл тоогоор тоолж, жорыг бүтэн давтдаг. Иймд 5 H2, 3 O2 үед 4 H2O гарч, 1 H2 ба 1 O2 үлдэнэ: сүүлчийн H2 хос олдохгүй. Харин молийн бодлогод бутархай зөвшөөрөгдөнө: 5 моль H2 2.5 моль O2-тэй бүрэн урвалд орж, 0.5 моль O2 үлдэнэ.
Симулятор дээр оролдож үзэх даалгавар
Тоог оруулахын өмнө хариугаа бодоорой.
- Сэндвич: 5 талх, 3 бяслаг. Хариу: 2 сэндвич, 1 талх, 1 бяслаг үлдэнэ.
- Аммиак гаргах: 3 N2, 6 H2. Хариу: 4 NH3, 1 N2 үлдэнэ, хязгаарлагч H2.
- Метан шатаах: 3 CH4, 4 O2. Хариу: 2 CO2, 4 H2O, 1 CH4 үлдэнэ, хязгаарлагч O2.
- Ус гаргах: үлдэгдэлгүй болгох тоог ол. Хариу: 4 H2, 2 O2 (4 H2O гарна) эсвэл энэ харьцааны өөр тоо.
Түгээмэл алдаа
- Хамгийн бага масстай бодисыг хязгаарлагч гэж бодох. Дээрх бодлогод устөрөгчийн масс бага ч хязгаарлагч нь хүчилтөрөгч.
- Грамм шууд харьцуулах. Эхлээд моль руу хөрвүүлж, коэффициентэд хуваана.
- Коэффициентийг мартах. Тэнцүүлээгүй тэгшитгэлээр тооцвол хариу буруу гарна. Тэнцүүлэхийг тэгшитгэл тэнцүүлэх заавраас үзээрэй.

