Фазын диаграм гэж юу вэ?
Бодисын төлөв зөвхөн температураас биш, даралтаас ч хамаарна. Фазын диаграм хоёр нөлөөг нэг график дээр харуулна. Хэвтээ тэнхлэг нь температур T, босоо тэнхлэг нь даралт P. Диаграмын цэг бүр тодорхой нөхцөлийг заана.
| Диаграмын хэсэг | Юу заадаг вэ |
|---|---|
| Хатуу, шингэн, хий гурван муж | Энэ нөхцөлд бодис нэг төлөвт байна |
| Хил дээрх шугам | Хоёр төлөв зэрэг байна: хайлах, ууршилтын, сублимацийн шугам |
| Гурвалсан цэг | Гурван төлөв зэрэг байна |
Гурвалсан цэгээс бага даралтад бодис шингэн байж чадахгүй. Ийм даралтад хатуу бодисыг халаахад шууд хий болно. Үүнийг сублимаци гэнэ. Усны гурвалсан цэг 0.01 °C, 0.6 кПа орчим.
Цэгээ диаграм дээгүүр хөдөлгөж үзээрэй
Халааж, шахаад бодис хатуу, шингэн, хийн аль хэсэгт орохыг хараарай. Энэ симулятор бүтэн эрхэд багтдаг. Татах нь үнэгүй, бүртгэлгүйгээр 2 бүлэг, 5 симулятор нээлттэй.
Симуляторыг хэрхэн ашиглах вэ?
- Доод мөрөөс бодисоо сонго: Неон, Аргон, Хүчилтөрөгч, Ус.
- Зүүн гулсуурыг ❄ тэмдгээс 🔥 тэмдэг рүү зөөж халаа. Диаграм дээрх цэг баруун тийш хөдөлнө.
- Шахуурга гулсуураар даралтаа өөрчил. Цэг дээш, доош хөдөлнө.
- Баруун самбараас бодисын төлөв, Темп., Даралт-ыг уншина.
- Зүүн талын саванд бөөмс шинэ төлвөө дагаж хөдөлнө.
Симулятор дээр оролдож үзэх даалгавар
- Анхны байдлаас зөвхөн халаа. Хариу: цэг баруун тийш явж хатуу, шингэн, хийн мужийг дараалан дайрна.
- Шахуурга гулсуурыг зүүн тийш зөөж, цэгийн өндрийг жижиг хар цэгээс арай доош буулга. Одоо халаа. Хариу: цэг гурвалсан цэгийн доогуур явж, бодис шингэн болохгүй шууд хий болно.
- Цэгийг хийн мужид, шингэн мужийн баруун талд аваачаад даралтыг ихэсгэ. Хариу: цэг дээшилж шингэн мужид орно. Хийг шахаж шингэрүүллээ.
- Хамгийн их халааж, Шахуурга-г хамгийн их болго. Хариу: бодис хий хэвээр үлдэнэ. Критик температураас дээш хийг зөвхөн шахаж шингэрүүлж болохгүй.
Фазын диаграмын бодит жишээ
- Өндөр газар буцалгах. Өндөрт агаарын даралт бага тул ус 100 °C хүрэхээс өмнө буцалдаг. Улаанбаатарт ч ус 100 °C-аас доош температурт буцална.
- Хуурай мөс. CO2-ын гурвалсан цэг 1 атм-аас өндөр даралтад байдаг. Иймд хэвийн даралтад хуурай мөс хайлахгүй, шууд хий болдог.
- Хөлдсөн хувцас. Өвөл гадаа өлгөсөн хувцас хөлдөөд гэсэлгүй хатдаг нь мөсний сублимаци юм.
- Хийн баллон. Пропан, бутан ердийн нөхцөлд хий ч баллон дотор өндөр даралтад шингэн байдаг.
Симулятор дээрх диаграмыг уншихад анхаарах зүйл
Симулятор дээрх диаграм бүх бодист нэг ижил ерөнхий схем юм.
- Бодис солиход диаграм өөрчлөгдөхгүй, термометрийн тоо, бөөмийн дүрс л өөрчлөгдөнө.
- Шугамын байрлал термометрийн тоотой яг таардаггүй. Жишээ нь 134 кПа-д ус 300 K-д хатуу гэж гарна, бодитоор шингэн байдаг. Яг утгыг хайлах, буцлах цэгийн заавраас үзээрэй.
- Усны бодит хайлах шугам зүүн тийш хазайдаг: даралт ихсэхэд мөс арай бага температурт хайлна. Симулятор дээрх шугам ихэнх бодисынх шиг баруун тийш хазайсан.
