Төлвийн шилжилт гэж юу вэ?
Бодисыг халаах, хөргөхөд түүний төлөв солигддог. Мөс хайлж ус болоход шинэ бодис үүсэхгүй: мөс, ус, уур гурвуулаа H2O молекулаас тогтоно. Өөрчлөгддөг нь молекулуудын хоорондын зай ба хөдөлгөөн. Тиймээс төлвийн шилжилт бол физик үзэгдэл.
| Шилжилт | Төлөв | Дулаан | Жишээ |
|---|---|---|---|
| Хайлах | Хатуу → шингэн | Шингээнэ | Мөс ус болох |
| Хөлдөх | Шингэн → хатуу | Ялгаруулна | Гол мөрөн хөлдөх |
| Уурших, буцлах | Шингэн → хий | Шингээнэ | Данхны ус уур болох |
| Конденсаци | Хий → шингэн | Ялгаруулна | Хүйтэн аяган дээр дусал тогтох |
| Сублимаци | Хатуу → хий | Шингээнэ | Хөлдсөн хувцас гэсэлгүй хатах |
Гурван төлөвт бөөмс хэрхэн хөдөлдөг вэ?
- Хатуу: бөөмс эгнээ үүсгэн ойр байрлаж, байрандаа чичирнэ.
- Шингэн: бөөмс ойр хэвээр боловч байраа сольж, бие биенийхээ дундуур хөдөлнө.
- Хий: бөөмс хоорондоо хол, хурдан хөдөлж, савыг бүхэлд нь дүүргэнэ.
Дулаан нэмэхэд бөөмс илүү хурдан хөдөлж, бөөмс хоорондын холбоо суларна. Дулаан хасахад эсрэгээрээ болно.
Мөс, ус, уурын бөөмсийг Nalukh chem аппаас хараарай
Гулсуураар температурыг өөрчилж, бөөмсийн хөдөлгөөнийг харьцуулна. Энэ симулятор бүтэн эрхэд багтдаг. Татах нь үнэгүй, бүртгэлгүйгээр 2 бүлэг, 5 симулятор нээлттэй.
Симуляторыг хэрхэн ашиглах вэ?
- Симулятор −20°C-ээс эхэлнэ. Гарчигт Мөс (хатуу) гэж бичигдэж, бөөмс савны доод хэсэгт эгнээгээрээ байрлана.
- Савны доорх гулсуурыг зүүнээс баруун тийш аажим чирнэ: зүүн талд цасан ширхэг, баруун талд гал зурагдсан байна. Температур гарчгийн доор тоогоор гарна.
- 0°C хүрэхэд гарчиг Ус (шингэн) болж, бөөмс эгнээгээ алдан савны доод хэсэгт чөлөөтэй хөдөлнө.
- 100°C хүрэхэд гарчиг Уур (хий) болж, бөөмс савыг бүхэлд нь дүүргэж хурдан хөдөлнө.
- Гулсуурыг буцааж чирвэл уур ус, ус мөс болж, бөөмс эгнээндээ эргэж орно.
Симулятор дээр оролдож үзэх даалгавар
- Гулсуурыг 0°C-ийн хоёр талд хөдөлгөж, бөөмсийн байрлалыг хар. Хариу: 0°C-ээс доош бөөмс эгнээгээрээ байрандаа чичирч, 0°C хүрмэгц эгнээ задарна.
- 99°C ба 101°C дээр бөөмс савны аль хэсгийг эзэлж байгааг харьцуул. Хариу: 99°C-т доод хэсгийг, 101°C-т савыг бүхэлд нь эзэлнэ.
- Гулсуурыг 120°C хүртэл аваачаад −20°C руу буцаа. Бөөмс нэмэгдэх, алга болох уу? Хариу: Үгүй. Бөөмсийн тоо хэвээр, бүгд анхны байрандаа буцна. Энэ нь төлвийн шилжилт буцах боломжтойг харуулна.
Түгээмэл алдаа
- Данхнаас гарах цагаан «уур» бол хий биш. Усны уур нүдэнд харагддаггүй. Цагаан үүл бол агаарт хөрч дусал болсон ус.
- Уурших ба буцлах нь нэг зүйл биш. Шингэн ус хүйтэн үед ч гадаргуугаасаа ууршдаг. Буцлах үед шингэний дотор уурын бөмбөлөг үүснэ.
- Ус хаа сайгүй 100°C-т буцалдаггүй. Энэ тоо 1 атм даралтынх. Улаанбаатарт агаарын даралт бага тул ус 100°C хүрэлгүй буцалдаг.
