Fizik va kimyoviy hodisalar bir-biridan nimasi bilan farq qiladi?
Muz erib suvga aylanganda modda avvalgicha qoladi, faqat holati oʻzgaradi. Yogʻoch yonganda esa u havodagi kislorod bilan reaksiyaga kirishadi va karbonat angidrid, suv hamda kul hosil boʻladi.
| Belgi | Fizik hodisa | Kimyoviy hodisa |
|---|---|---|
| Yangi modda | Hosil boʻlmaydi | Hosil boʻladi |
| Zarrachalar | Joylashishi va oraliq masofasi oʻzgaradi | Atomlar yangicha birikadi |
| Atomlar soni | Oʻzgarmaydi | Oʻzgarmaydi |
| Qaytarilishi | Odatda oson | Odatda qiyin |
| Hodisa | Turi | Sababi |
|---|---|---|
| Muzning erishi | Fizik | Suv suvligicha qoladi, holati oʻzgaradi |
| Tuzning suvda erishi | Fizik | Suv bugʻlanib ketsa, tuz qoladi |
| Shishaning sinishi | Fizik | Shisha shishaligicha qoladi, shakli oʻzgaradi |
| Tezakning yonishi | Kimyoviy | Kul va gazlar hosil boʻladi |
| Temirning zanglashi | Kimyoviy | Zang — yangi modda |
| Qimizning bijgʻishi | Kimyoviy | Yangi moddalar hosil boʻladi |
Kimyoviy oʻzgarishni qanday bilish mumkin?
Yangi modda hosil boʻlganini toʻrt belgidan bilish mumkin:
- Rangning oʻzgarishi.
- Gaz ajralishi, yaʼni pufakchalar paydo boʻlishi.
- Issiqlik va yorugʻlik ajralishi.
- Tubiga choʻkma tushishi.
Bular faqat signal, isbot emas. Yakuniy mezon — yangi modda hosil boʻldimi yoki yoʻq. Fizik hodisalarning bir turi agregat holat oʻzgarishi yoʻriqnomasida bayon qilingan.
Ikki hodisani Nalukh chem ilovasida zarrachalar darajasida koʻring
Tugmalar yordamida muzning erishi va yogʻochning yonishini almashtirib solishtiring. Bu simulyator toʻliq kirish huquqiga kiradi. Yuklab olish bepul, roʻyxatdan oʻtmasdan 2 ta boʻlim va 5 ta simulyator ochiq.
Simulyatordan qanday foydalanish kerak?
- Simulyator Muzning erishi (fizik) rejimida ochiladi. Koʻk zarrachalar harakatlanib, joylarini almashtiradi, lekin ranglari oʻzgarmaydi.
- Yogʻochning yonishi (kimyoviy) tugmasini bosing. Koʻk va toʻq sariq zarrachalar juft-juft yaqinlashib, bitta katta yashil zarrachaga birikadi.
- Bu tugmani yana bossangiz, reaksiya boshidan boshlanadi.
- Muzning erishi (fizik) tugmasi fizik rejimga qaytaradi. Sarlavha va izoh rejimga qarab oʻzgaradi.
Rangli zarrachalar — model. Haqiqiy yogʻoch koʻk va toʻq sariq zarrachalardan tashkil topmagan. Yashil zarracha faqat yangi modda hosil boʻlganini koʻrsatadi.
Simulyator uchun topshiriqlar
- Muzning erishi (fizik) rejimini kuzating. Yangi rangdagi zarrachalar paydo boʻladimi? Javob: yoʻq, barcha zarrachalar koʻk boʻlib qoladi.
- Yogʻochning yonishi (kimyoviy) tugmasini bosib, yashil zarrachalarni sanang. Boshida necha juft zarracha boʻlgan? Javob: 12 ta yashil zarracha, demak 12 juft.
- Kimyoviy rejim oxirida boshlangʻich koʻk va toʻq sariq zarrachalar qoladimi? Javob: yoʻq, hammasi yashil boʻladi. Fizik rejimda boshlangʻich zarrachalar saqlanib qoladi.
Keng tarqalgan xatolar
- «Qaytarib boʻlmasa, demak hodisa kimyoviy». Yirtilgan qogʻozni avvalgi holiga qaytarib boʻlmaydi, lekin yangi modda hosil boʻlmagan, shuning uchun bu fizik hodisa.
- «Pufakchalar paydo boʻlsa, demak kimyoviy». Suv qaynaganda ham pufakchalar paydo boʻladi va bu fizik hodisa. Sodaga sirka tomizganda paydo boʻladigan pufakchalar esa yangi gaz, shuning uchun hodisa kimyoviy.
- «Bitta narsada faqat bitta hodisa sodir boʻladi». Sham yonganda mumning erishi fizik hodisa, mumning yonishi esa kimyoviy hodisa. Ikkalasi bir vaqtda sodir boʻladi.