Физикалык жана химиялык кубулуштар эмнеси менен айырмаланат?
Муз эрип сууга айланганда зат мурдагыдай эле калат, анын абалы гана өзгөрөт. Жыгач күйгөндө ал абадагы кычкылтек менен реакцияга кирип, көмүр кычкыл газы, суу жана күл пайда болот.
| Белги | Физикалык | Химиялык |
|---|---|---|
| Жаңы зат | Пайда болбойт | Пайда болот |
| Бөлүкчөлөр | Алардын жайгашуусу жана ортосундагы аралык өзгөрөт | Атомдор жаңыча биригет |
| Атомдордун саны | Өзгөрбөйт | Өзгөрбөйт |
| Кайтарымдуулугу | Адатта оңой | Адатта кыйын |
| Кубулуш | Түрү | Себеби |
|---|---|---|
| Муздун эриши | Физикалык | Суу суу бойдон калат, абалы гана өзгөрөт |
| Тузду сууда эритүү | Физикалык | Суу бууланып кетсе, туз калат |
| Айнекти сындыруу | Физикалык | Айнек айнек бойдон калат, формасы гана өзгөрөт |
| Тезектин күйүшү | Химиялык | Күл жана газдар пайда болот |
| Темирдин дат басышы | Химиялык | Дат — жаңы зат |
| Кымыздын ачышы | Химиялык | Жаңы заттар пайда болот |
Химиялык өзгөрүүнү кантип таанууга болот?
Жаңы зат пайда болгонун төрт белгиден билүүгө болот:
- Түсүнүн өзгөрүшү.
- Газдын бөлүнүп чыгышы, башкача айтканда көбүкчөлөрдүн пайда болушу.
- Жылуулуктун жана жарыктын бөлүнүп чыгышы.
- Түбүнө чөкмө түшүшү.
Бул белгилер жөн гана ишарат берет, далил боло албайт. Акыркы критерий — жаңы зат пайда болдубу же жокпу. Физикалык кубулуштардын бир түрү агрегаттык абалдын өзгөрүшү жөнүндө нускамада каралган.
Эки кубулушту бөлүкчөлөр деңгээлинде Nalukh chem колдонмосунда кара
Баскычтар менен музду эритүүнү жана жыгачты күйгүзүүнү алмаштырып, салыштыр. Бул симулятор толук мүмкүнчүлүккө кирет. Колдонмону жүктөп алуу акысыз, каттоосуз 2 бөлүм жана 5 симулятор ачык.
Симуляторду кантип колдонуу керек?
- Симулятор Муздун эриши (физикалык) режиминде ачылат. Көк бөлүкчөлөр кыймылдап, орундарын алмаштырат, бирок түсү өзгөрбөйт.
- Жыгачтын күйүшү (химиялык) баскычын бас. Көк жана кызгылт сары бөлүкчөлөр жуп-жубу менен жакындап, чоң жашыл бөлүкчөгө биригет.
- Бул баскычты дагы бир жолу бассаң, реакция кайрадан башталат.
- Муздун эриши (физикалык) баскычы физикалык режимге кайтарат. Режим менен бирге аталышы жана түшүндүрмөсү өзгөрөт.
Түстүү бөлүкчөлөр — модель. Чыныгы жыгач көк жана кызгылт сары бөлүкчөлөрдөн турбайт. Жашыл бөлүкчө жаңы зат пайда болгонун гана көрсөтөт.
Симулятордогу тапшырмалар
- Муздун эриши (физикалык) режимин байкап көр. Жаңы түстөгү бөлүкчөлөр пайда болобу? Жообу: жок, бардык бөлүкчөлөр көк бойдон калат.
- Жыгачтын күйүшү (химиялык) баскычын бас да, жашыл бөлүкчөлөрдү санап көр. Башында канча жуп бөлүкчө болгон? Жообу: 12 жашыл бөлүкчө, демек 12 жуп.
- Химиялык режимдин аягында баштапкы көк жана кызгылт сары бөлүкчөлөр калабы? Жообу: жок, баары жашыл болот. Физикалык режимде баштапкы бөлүкчөлөр сакталат.
Көп кетирилүүчү каталар
- «Артка кайтаруу мүмкүн болбосо, кубулуш химиялык». Айрылган кагазды мурдагыдай кылууга болбойт, бирок жаңы зат пайда болгон жок, ошондуктан бул физикалык кубулуш.
- «Көбүкчөлөр пайда болду, демек химиялык». Суу кайнаганда да көбүкчөлөр пайда болот, бул физикалык кубулуш. Аш содасына сирке тамызганда чыккан көбүкчөлөр — жаңы газ, ошондуктан бул химиялык кубулуш.
- «Бир буюмда бир эле кубулуш жүрөт». Шам күйгөндө мумдун эриши — физикалык кубулуш, мумдун күйүшү — химиялык кубулуш. Экөө тең бир мезгилде жүрөт.