Физикалық және химиялық құбылыстардың айырмашылығы неде?
Мұз еріп суға айналғанда, зат бұрынғы күйінде қалады, тек күйі өзгереді. Ағаш жанғанда, ол ауадағы оттекпен әрекеттесіп, көмірқышқыл газы, су және күл түзіледі.
| Белгісі | Физикалық | Химиялық |
|---|---|---|
| Жаңа зат | Түзілмейді | Түзіледі |
| Бөлшектер | Орналасуы мен ара қашықтығы өзгереді | Атомдар жаңаша қосылады |
| Атомдар саны | Өзгермейді | Өзгермейді |
| Қайтымдылығы | Әдетте оңай | Әдетте қиын |
| Құбылыс | Түрі | Себебі |
|---|---|---|
| Мұздың еруі | Физикалық | Су су болып қалады, тек күйі өзгереді |
| Тұздың суда еруі | Физикалық | Су буланса, тұз қалады |
| Шынының сынуы | Физикалық | Шыны шыны болып қалады, пішіні өзгереді |
| Тезектің жануы | Химиялық | Күл мен газдар түзіледі |
| Темірдің тот басуы | Химиялық | Тот — жаңа зат |
| Қымыздың ашуы | Химиялық | Жаңа заттар түзіледі |
Химиялық өзгерісті қалай тануға болады?
Жаңа зат түзілгенін төрт белгіден білуге болады:
- Түстің өзгеруі.
- Газдың, яғни көпіршіктердің бөлінуі.
- Жылу мен жарықтың бөлінуі.
- Түбіне тұнбаның түсуі.
Бұл тек белгілер, дәлел емес. Түпкілікті өлшем — жаңа зат пайда болды ма, жоқ па. Физикалық құбылыстардың бір түрін агрегаттық күйдің өзгеруі туралы нұсқаулықтан қара.
Екі құбылысты бөлшектер деңгейінде Nalukh chem қосымшасында қара
Батырмалармен мұздың еруі мен ағаштың жануын ауыстырып, салыстыр. Бұл симулятор толық қолжетімділікке кіреді. Жүктеп алу тегін, тіркелусіз 2 бөлім мен 5 симулятор ашық.
Симуляторды қалай пайдалану керек?
- Симулятор Мұздың балқуы (физикалық) режимінде ашылады. Көк бөлшектер қозғалып, орындарын ауыстырады, бірақ түстері өзгермейді.
- Ағаштың жануы (химиялық) батырмасын бас. Көк және қызғылт сары бөлшектер жұп-жұбымен жақындап, үлкен жасыл бөлшекке қосылады.
- Осы батырманы тағы бассаң, реакция басынан басталады.
- Мұздың балқуы (физикалық) батырмасы физикалық режимге қайтарады. Тақырып пен түсіндірме режимге қарай өзгереді.
Түсті бөлшектер — модель. Нағыз ағаш көк және қызғылт сары бөлшектерден тұрмайды. Жасыл бөлшек тек жаңа зат түзілгенін көрсетеді.
Симуляторға арналған тапсырмалар
- Мұздың балқуы (физикалық) режимін бақыла. Жаңа түсті бөлшектер пайда бола ма? Жауабы: жоқ, барлық бөлшек көк болып қалады.
- Ағаштың жануы (химиялық) батырмасын бас та, жасыл бөлшектерді сана. Басында неше жұп бөлшек болды? Жауабы: 12 жасыл бөлшек, демек 12 жұп.
- Химиялық режимнің соңында бастапқы көк және қызғылт сары бөлшектер қала ма? Жауабы: жоқ, бәрі жасыл болады. Физикалық режимде бастапқы бөлшектер сақталады.
Жиі кездесетін қателер
- «Кері қайтаруға болмаса, құбылыс химиялық». Жыртылған қағазды бұрынғы қалпына келтіруге болмайды, бірақ жаңа зат түзілмейді, сондықтан бұл — физикалық құбылыс.
- «Көпіршік пайда болса, құбылыс химиялық». Су қайнағанда да көпіршік пайда болады, бұл — физикалық құбылыс. Содаға сірке тамызғанда пайда болатын көпіршік — жаңа газ, сондықтан бұл құбылыс химиялық.
- «Бір затта тек бір құбылыс жүреді». Шам жанғанда балауыздың еруі — физикалық, балауыздың жануы — химиялық құбылыс. Екеуі бір мезгілде жүреді.