81 ta interaktiv simulyator

Oʻnta nomaʼlum namuna «Namuna A … Namuna J» berilgan, ular toʻrtta reaktiv bilan tekshiriladi: alanga rangi, natriy gidroksid, bariy xlorid va kumush nitrat. Choʻkma tushgach, aniq belgilash uchun ortiqcha NaOH/NH₃, suyultirilgan HCl, ammiak eritmasi qoʻshiladi va har bir reaksiya uchun darhol ionli tenglama chiqadi. Hammasi darslik sxemalariga aniq mos — 1.4.2-rasm (kationlar) va 1.4.3-rasm (anionlar); barcha namunalarni aniqlaganingizda ballar va xatolar sonini koʻrasiz.

Chapda reaksiyalarni turi boʻyicha saralang (oʻrin olish, birikish, ajralish, eterifikatsiya, gidroliz, oksidlanish, polimerlanish, izomerlanish, azot tutuvchi birikmalar) va keraklisini tanlang. Markazda mexanizm kadrma-kadr koʻrsatiladi: boshlangʻich modda va reagent → bogʻning uzilishi, yangi bogʻning hosil boʻlishi, oraliq karbokation yoki enol → mahsulot. ◀ ▶ tugmalari bilan qoʻlda yoki ▶▶ tugmasi bilan avtomatik (har 0.9 s da) varaqlang. Markovnikov qoidasiga boʻysunadigan reaksiyalarda «vodorod eng koʻp gidrogenlangan uglerod atomiga birikadi» degan maslahat chiqadi, ikkilamchi va birlamchi karbokationlar esa yonma-yon koʻrsatiladi. Oʻngda — shartlari bilan toʻliq tenglama, qadam izohi va «Nega?» eslatmasi. «Test» rejimida — 10 ta savol: mahsulotni oldindan aytish, reaksiya turini aniqlash, Markovnikov boʻyicha asosiy mahsulotni tanlash, shartlarni bilish.

Kuchli va kuchsiz kislotalar nimasi bilan farq qiladi? Buni asboblar yordamida aniqlang! Indikator qogʻozi yoki pH-metrni eritmaga tushirib, pH qiymatini oʻlchang yoki elektrodlar bilan elektr oʻtkazuvchanlikni tekshiring. Soʻngra eritma turi va kuchi pH qiymatiga qanday taʼsir qilishini kuzating. Kuchsiz kislota eritmasining pH qiymati kuchli kislota eritmasiniki bilan bir xil boʻlishi mumkinmi?

Ikki atom yaqinlashganda nima sodir boʻladi? Uzoqdan atomlar kuchsiz tortishadi, haddan tashqari yaqinlashganda esa kuchli itarishadi. Atomlar juftini tanlang (neon, argon, kislorod), ular orasidagi masofani oʻzgartiring va potensial energiya egri chizigʻi (σ va ε) qanday oʻzgarishini kuzating. Harakatlanuvchi atom muvozanat nuqtasi atrofida tebranadi — goʻyo ularni koʻrinmas prujina bogʻlab turgandek!

Kimyoviy reaksiyada atomlar paydo ham boʻlmaydi, yoʻqolmaydi ham — ular faqat qayta guruhlanadi. Shuning uchun tenglamaning ikkala tomonida har bir element atomlari soni bir xil boʻlishi kerak. Tenglamani tenglashtirish uchun koeffitsiyentlarni (sonlarni) oshiring va kamaytiring. Molekulalar, tarozi yoki ustunli diagramma orqali tekshirishingiz mumkin. Tenglashtirsangiz, 😊 paydo boʻladi!

Havo sharini sviterga ishqalasangiz nima boʻladi? Manfiy zaryadlar (elektronlar) sviterdan sharga oʻtadi va shar manfiy zaryadlanadi. Manfiy zaryadlangan shar devorga tortiladi va unga yopishib qoladi (statik elektr). Sharni suring, sviterga ishqalang, soʻng devorga yaqinlashtiring. «Devorni olib tashlash» tugmasini bossangiz, shar musbat zaryadlangan sviterga qaytadi. Zaryadlarni koʻrsatish rejimini yoqing va nima boʻlishini kuzating!

Eritma konsentratsiyasi nima? Konsentratsiya = erigan modda mol soni / eritma hajmi. Stakanga modda qoʻshsangiz — konsentratsiya ortadi, suv qoʻshsangiz (suyultirsangiz) — kamayadi. Suvni bugʻlatsangiz — konsentratsiya yana ortadi, eritmani toʻkib tashlasangiz esa konsentratsiya oʻzgarmaydi. Turli rangdagi moddalarni tanlang, konsentratsiya oʻlchagichni eritmaga tushiring va mol/l da oʻlchang. Juda koʻp modda qoʻshsangiz, eritma toʻyinadi, ortiqchasi esa tubiga choʻkadi!

Qahva, sut, gazli ichimlik, akkumulyator kislotasi — bu suyuqliklar qanchalik kislotali yoki ishqoriy? pH shkalasi 0-14 oraligʻida: 7 — neytral muhit (suv), 7 dan kichik — kislotali, katta — ishqoriy. Suyuqlikni tanlang, pH-metrni eritmaga tushiring va oʻlchang. Suv qoʻshilganda (suyultirilganda) pH qanday qilib 7 ga (neytral muhitga) yaqinlashishini kuzating!

Molyar konsentratsiya (mol/l) = erigan modda mollari soni / eritma hajmi (litrda). Slayderlar bilan erigan modda miqdori (mol) va eritma hajmini oʻzgartiring hamda konsentratsiya qanday oʻzgarishini kuzating. Erigan modda qancha koʻp yoki hajm qancha kichik boʻlsa, konsentratsiya shuncha yuqori boʻladi. Agar u juda yuqori boʻlib ketsa, eritma toʻyinadi, ortiqchasi esa tubiga choʻkadi!

Atom proton, neytron va elektronlardan tashkil topgan. Proton va neytronlar yadroda, elektronlar esa qobiqda joylashgan. Protonlar soni elementni belgilaydi (1 proton = vodorod, 2 = geliy...). Proton, neytron va elektronlar sonini oʻzgartiring va kuzating: qaysi element hosil boʻladi, zaryad (protonlar − elektronlar) va massa soni (protonlar + neytronlar) qanday oʻzgaradi. Proton va elektronlar soni teng boʻlsa — atom neytral, aks holda — bu ion!

Molekulalar atomlardan tashkil topgan. Vodorod (H), kislorod (O), uglerod (C) va azot (N) atomlarini toʻgʻri nisbatda birlashtirib, molekulalar yasang. Misol: 2 ta vodorod atomi + 1 ta kislorod atomi = suv (H₂O). Kerakli atomlar birlashishi bilanoq molekula avtomatik hosil boʻladi va kolleksiyaga qoʻshiladi. Nechta molekula yasay olasiz?

Bitta element atomlarida neytronlar soni turlicha boʻlishi mumkin — bular izotoplardir. Izotoplarda protonlar soni bir xil (shuning uchun ular ayni bir element), lekin massa soni (protonlar + neytronlar) har xil. Elementni tanlang, neytronlar sonini oʻzgartiring va kuzating: qanday izotop hosil boʻladi, u tabiatda qanchalik keng tarqalgan, atom massasi qancha. Misol: uglerod-12 eng keng tarqalgan, uglerod-14 esa beqaror!

Reaksiya davomida reagentlar maʼlum nisbatda sarflanadi. Agar bir reagent yetmasa (cheklovchi reagent), ikkinchisi ortiqcha qoladi. Misol: 2 boʻlak non + 1 boʻlak pishloq = 1 ta sendvich. Sizda 5 boʻlak non va 3 boʻlak pishloq boʻlsa, nechta sendvich chiqadi va nima ortib qoladi? Reagentlar miqdorini oʻzgartiring va mahsulotlar hamda qoldiqlar qanday oʻzgarishini kuzating. Haqiqiy reaksiyalarni ham sinab koʻring — suv va ammiak olish!

Nega eritmalar rangli boʻladi? Lazerni rangli eritmaga yoʻnaltiring va detektor yordamida qancha yorugʻlik yutilishi va qanchasi oʻtishini oʻlchang. Erigan modda, konsentratsiya, kyuveta qalinligi va yorugʻlik toʻlqin uzunligini oʻzgartiring hamda Ber qonuni A = ε·l·c boʻyicha yutilish qanday oʻzgarishini kuzating. Eritma qancha konsentrlangan va qatlam qancha qalin boʻlsa, yorugʻlik shuncha kuchli yutiladi.

Atomlar elektronlarni bir xil tortmaydi. Ikki atomning elektrmanfiyligini (EN) oʻzgartiring va elektronlar kuchliroq tortadigan atom tomon qanday siljishini kuzating — u δ− (manfiy), ikkinchisi esa δ+ (musbat) zaryad oladi. Bogʻ dipoli strelkasi EN farqini koʻrsatadi: farq kichik — kovalent bogʻ, katta — ion bogʻ. Elektr maydonini yoqing — qutbli molekula burilib, maydon boʻylab joylashadi.

Nega yogʻoch suvda suzadi, temir esa choʻkadi? Zichlik = massa ÷ hajm. Materialni tanlang (yogʻoch, muz, shisha, temir, mis, oltin), hajmni oʻzgartiring yoki oʻz bruskingizni yaratib, massa va hajmini belgilang. Zichlik suvning zichligi 1.0 kg/l dan kichik boʻlsa, brusok suzadi, katta boʻlsa — choʻkadi. Suzayotganda suvga botgan qismi zichlikka bogʻliq.

Nega hid xona boʻylab tarqaladi? Idish toʻsiq bilan ikki qismga ajratilgan: chapda — koʻk gaz zarrachalari, oʻngda — qizil gaz zarrachalari. Miqdor va haroratni belgilang hamda «Toʻsiqni olib tashlash» tugmasini bosing. Zarrachalar doimo harakatlanadi, toʻqnashadi, asta-sekin aralashadi va butun idish boʻylab bir tekis taqsimlanadi. Harorat qancha yuqori boʻlsa, zarrachalar shuncha tez harakatlanadi va diffuziya shuncha tez boradi.

Zaryadlar bir-biriga qanday taʼsir qiladi? Kulon qonuni: F = k·q₁·q₂ / r². Ikki zaryadni chiziq boʻylab surib, masofani oʻzgartiring, ularning kattaligi va ishorasini (+/−) belgilang. Bir xil ishorali zaryadlar itarishadi, har xil ishoralilari — tortishadi. Zaryadlar qancha katta va masofa qancha kichik boʻlsa, kuch shuncha keskin ortadi.

Atom yadrosi nimadan tashkil topgan? Proton va neytronlarni qoʻshib yoki olib, yadro yasang. Protonlar soni qaysi element ekanini belgilaydi, protonlar+neytronlar esa massa sonini beradi. Nuklidlar diagrammasida yadro barqarormi (toʻq koʻk) yoki radioaktiv yemiriladimi (β⁻, β⁺, chiqarish) — koʻrinib turadi. Neytronlar juda koʻp yoki juda kam boʻlsa, yadro beqaror boʻlib qoladi.

Yorugʻlik molekulalar bilan qanday oʻzaro taʼsirlashadi? Yorugʻlik manbaini tanlang (mikrotoʻlqinlar, infraqizil nurlanish, koʻrinadigan yorugʻlik, ultrabinafsha) va fotonlarni molekulaga yoʻnaltiring. Molekula mos energiyali fotonni yutadi va taʼsirlanadi: suv aylanadi, karbonat angidrid tebranadi, azot(IV) oksid nur sochadi, ozon esa ultrabinafsha taʼsirida parchalanadi. Baʼzi molekulalar, masalan N₂, O₂, yorugʻlikni oʻzidan oʻtkazib yuboradi.

Rezerford atom yadrosini qanday kashf etgan? Musbat zaryadlangan alfa-zarralarni yupqa oltin folgaga yoʻnaltiring. Ularning koʻpchiligi oʻtib ketadi, lekin baʼzilari yadro yonidan uchib oʻtayotib, kulon itarishishi tufayli keskin ogʻadi, toʻgʻri yadroga uchganlari esa orqaga qaytadi. Yadrodagi protonlar soni yoki energiyani oʻzgartiring va ogʻish qanday oʻzgarishini kuzating — bu tajriba atom massasi juda kichik yadroda toʻplanganini isbotlagan.

Nega molekula maʼlum shaklga ega? Markaziy atomga bogʻlar (bir, ikki va uch karrali) va taqsimlanmagan elektron juftlarni qoʻshing. Elektron juftlar bir-biridan itariladi va iloji boricha uzoqroq joylashadi (VSEPR nazariyasi). Domenlar soniga qarab chiziqli, yassi uchburchak, tetraedrik, burchakli, piramidal va boshqa shakllar hosil boʻladi. Taqsimlanmagan juft qoʻshsangiz, shakl oʻzgaradi, bogʻlar orasidagi burchak esa kichrayadi.

Nega muz eriydi, suv esa bugʻlanadi? Moddani (neon, argon, kislorod, suv) tanlang va isitgich/sovutgich bilan haroratni oʻzgartiring. Sovuqda zarrachalar panjara hosil qiladi va deyarli harakatlanmaydi (qattiq jism), iliqda bir-biridan ajralib oqadi (suyuqlik), yuqori haroratda erkin uchib yuradi (gaz). Harorat va fazani termometr orqali kuzating.

Gaz bosimi nimaga bogʻliq? Nasos bilan zarrachalar qoʻshing, isitgich/sovitgich bilan haroratni oʻzgartiring, porshenni surib, hajmni kamaytiring. Zarrachalar devorlarga elastik urilib, bosim hosil qiladi. Zarrachalar qancha koʻp, harorat qancha yuqori yoki hajm qancha kichik boʻlsa, bosim shuncha yuqori boʻladi (PV = NkT). Bosimni manometrda, haroratni esa termometrda kuzatib boring.

Gazning bosimi, hajmi va harorati oʻzaro qanday bogʻlangan? Nasos bilan ogʻir (koʻk) va yengil (qizil) zarrachalar qoʻshing. «Oʻzgarmas T»ni tanlasangiz — hajm kamayganda bosim ortadi (Boyl — Mariott qonuni P·V=const). «Oʻzgarmas V»ni tanlasangiz — qizdirilganda bosim ortadi (Sharl qonuni P/T=const). Mini-grafikdagi bogʻliqlik egri chizigʻini kuzatib boring.

Nega molekula maʼlum shaklga ega? Markaziy atomga bir karrali bogʻlar va taqsimlanmagan elektron juftlarni qoʻshing. Elektron domenlar bir-biridan itariladi va iloji boricha uzoqroq joylashadi (VSEPR nazariyasi): 2 ta domen chiziqli, 3 tasi — yassi uchburchak, 4 tasi — tetraedrik shaklni beradi. Taqsimlanmagan juft qoʻshsangiz, shakl oʻzgaradi (suv — burchakli, ammiak — piramidal), bogʻlar orasidagi burchak esa kichrayadi. CO₂, BF₃, H₂O, NH₃, CH₄ misollarida sinab koʻring.

Qahva, sut, limon, sovun — ular qanchalik kislotali yoki ishqoriy? Suyuqlikni tanlang — pH-metr 0–14 oraligʻidagi qiymatni koʻrsatadi: 7 — neytral muhit, kichigi — kislotali (qizil), kattasi — ishqoriy (pushti). H₃O⁺ (kislota) va OH⁻ (asos) ionlari nisbatini ustunchalar bilan koʻrsating. Kislotali suyuqlikda H₃O⁺ ustunlik qiladi, ishqoriyda esa OH⁻ koʻproq.

Nega modda qattiq, suyuq va gazsimon holatlarga oʻtadi? Neon, argon, kislorod yoki suvni tanlang va isitgich/sovutgich bilan haroratni oʻzgartiring. Sovuqda zarrachalar panjara hosil qiladi va deyarli harakatlanmaydi (qattiq jism), iliqda bir-biridan ajralib oqadi (suyuqlik), yuqori haroratda erkin uchib yuradi (gaz). Harorat va bosimga qarab modda faza diagrammasining qayerida turganini nuqta orqali kuzating — asosiy versiyadagidan batafsilroq!

Z=1..20 boʻlgan elementni tanlang — energetik diagrammada elektronlar eng kam energiya prinsipi boʻyicha — energiyasi eng past orbitaldan boshlab — orbitallarni qanday toʻldirishi, Xund qoidasiga koʻra esa energiyasi bir xil orbitallarni avval bittadan egallashi koʻrsatiladi. Yonida elektron konfiguratsiyaning toʻliq (1s²2s²…) va qisqa ([Ne]3s¹) yozuvi paydo boʻladi.

Davriy sistemaning dastlabki 20 ta elementidan istalganining katakchasini bosing — Bor boʻyicha atom modeli paydo boʻladi. Oʻngga va pastga siljib, solishtiring va ishonch hosil qiling: davr = qobiqlar soni, guruh = tashqi (valent) qobiqdagi elektronlar soni.

Dastlabki 20 ta elementning atom radiusi, ionlanish energiyasi, elektrmanfiyligi va metallik xossalari rangli xaritada (heatmap) koʻrsatilgan. Xossani tanlang va elementlarni bosib, qiymatlarni solishtiring — davr va guruh boʻyicha oʻzgarish qonuniyatlari darhol koʻrinadi.

Kation (musbat ion) va anionni (manfiy ion) tanlang — indekslar «xochsimon» qoida boʻyicha hisoblanadi va birikma formulasi tuziladi: Al³⁺ + O²⁻ → Al₂O₃. Yonida birikma nomi, sinfi (oksid, asos, kislota, tuz) va zaryadlar balansi koʻrinadi — formula tuzishni shu yerda toʻliq oʻzlashtiring!

Metallar, metallmaslar, kislotalar, asoslar, oksidlar, tuzlar — 60 ta moddaning istalganini xohlaganingizcha aralashtiring. Reaksiya borsa, kolbada rang oʻzgarishi, pufakchalar ajralishi, choʻkma tushishi, issiqlik ajralishi yoki yutilishi koʻrinadi. Eng muhimi — har bir reaksiya birdaniga uch xil koʻrinishda yoziladi: soʻzli tenglama, kimyoviy formulalar va koeffitsiyentli reaksiya tenglamasi. «Qizdirish 🔥» tugmasi orqali bitta moddaning parchalanish reaksiyasini ham koʻrish mumkin.

Haqiqiy laboratoriya stoli: stakanga suv, kislotalar, asoslar, tuzlar, metallar, indikatorlar qoʻshing va nima sodir boʻlishini kuzating. Jadval har bir modda uchun mol sonini, eruvchanlikni (g/l) va necha foizi eriganini darhol koʻrsatadi. Harorat oshganda eruvchanlik oʻzgaradi. Har bir reaksiya soʻzli tenglama va koeffitsiyentli tenglama bilan yoziladi. «Gorelka» rejimida moddani soat oynasiga qoʻying, alangada qizdiring va parchalanish reaksiyasini kuzating.

Besh turdan — birikish, yonish, oʻrin olish, almashinish, parchalanish — reaksiya tanlang va +/− tugmalari bilan koeffitsiyentlarni tanlab qoʻying. Jadval har bir element atomlari sonini chap va oʻng tomonda koʻrsatadi va ular teng boʻlganda yashil rangga kiradi. Qiynalib qolsangiz, «Javob» tugmasi toʻgʻri koeffitsiyentlarni koʻrsatadi.

Metallarning faollik qatori (K…Au, H₂ chegarasi bilan) va galogenlar qatori (F₂ > Cl₂ > Br₂ > I₂) doim ekranda koʻrinib turadi. Elementni tanlang va uni kislota, suv yoki tuz eritmasiga soling — reaksiya borish-bormasligi, sababi va koeffitsiyentli tenglamani darhol koʻrasiz.

H₂SO₄, KMnO₄, K₂Cr₂O₇ kabi 3–4 elementdan iborat 20 ta birikmadan birini tanlang va maʼlum oksidlanish darajalaridan (H +1, O −2 …) foydalanib, +/− tugmalari bilan koʻrsatilgan elementning oksidlanish darajasini toping. Javob toʻgʻri boʻlsa, toʻliq yechim chiqadi.

3 darajadagi 20 ta oksidlanish-qaytarilish reaksiyasi: oson, oʻrta, yuqori. Har bir reaksiya uchun oksidlangan va qaytarilgan elementlar, oʻtgan elektronlar soni va reaksiya turi (molekulalararo, ichki molekulyar, disproporsiyalanish) koʻrinadi, tenglashtirishga esa atomlar soni jadvali yordam beradi.

Koʻlda 12 turdagi chiqindi suzib yuribdi. Ularni konteynerlarga toʻgʻri saralang: plastik, shisha, metall, organik — ifloslanish darajasi pasayadi, suv asta-sekin tiniqlashadi, baliqlar va boshqa hayvonlar qaytib keladi.

Aylanish koʻrsatilgan: zavod tutuni — SO₂ va NO₂ gazlari — bulutlarga chiqib, kislotali yomgʻir boʻlib yogʻadi. Manbalarni birma-bir olib tashlang: yomgʻir pH qiymati 3.5 dan toza yomgʻirdagi kabi 5.6 gacha koʻtariladi, qurigan oʻsimliklar yana gullaydi.

Xom koʻmir, eski avtobuslar va filtrsiz moʻrilar kabi manbalarni olib tashlang, ularning oʻrniga yaxshilangan yoqilgʻi, elektr transport va filtrlarni oʻrnating. AQI 300 dan 50 gacha pasayadi, tutunli osmon tiniqlashadi.

Togʻlar, daryo va oʻrmon orasida ifloslantiruvchilar bor: oqova suvlar, chiqindixonalar, tutayotgan moʻrilar. Ularni olib tashlang, tozalash inshootlari va saralash konteynerlarini oʻrnating, daraxt eking — daryo tiniqlashadi, hayvonlar qaytib keladi.

Byuretka joʻmragini burang va stakanga tomchilab yoki oqim bilan quying. Moddalarni toifalar boʻyicha tanlang: suv, kislotalar, asoslar, tuzlar, indikatorlar, organik moddalar — va tarkib jadvalida mol sonini hamda erish foizini kuzating. Qizdirilganda eruvchanlik oʻzgaradi, 100°C dan yuqorida esa qaynash boshlanadi. Reaksiyalar varagʻi stakandagi reaksiyalarni koeffitsiyentli tenglamalar bilan koʻrsatadi.

Metall plastinkaga etanol tomizing va yoqing — havorang alanga paydo boʻladi. Metall tuzi qoʻshilsa, alanga shu ion rangiga boʻyaladi: kaliy — binafsha, natriy — sariq, mis — yashil-havorang, kalsiy — toʻq sariq. Test rejimida yashirin tuz ionini alanga rangidan topib koʻring — bu analitik kimyoning haqiqiy usuli.

8 ta kation (Ag⁺, Pb²⁺, Ba²⁺, Ca²⁺, Cu²⁺, Fe²⁺, Fe³⁺, Na⁺) va 7 ta anion (Cl⁻, I⁻, SO₄²⁻, CO₃²⁻, OH⁻, S²⁻, NO₃⁻) eritmalarini juft-juft aralashtiring va eruvchanlik qoidalari boʻyicha choʻkma hosil boʻlish-boʻlmasligini darhol kuzating. Choʻkma tushsa, eritma loyqalanadi, tubida rangli uyum yigʻiladi hamda toʻliq va qisqartirilgan ionli tenglamalar yoziladi. Soʻngra «Filtrlash» tugmasi bilan, 1.3.3-rasmdagidek, choʻkmani qogʻozda qoldiring, filtratni pastga oqizing va «Quritish» tugmasi bilan toza tuz oling — 26 ta choʻkmadan nechtasini topa olasiz?

8 ta moddadan birini tanlang (toza suv, naftalin, stearin kislota, toza mis — shoʻr suv, tuproqli muz, sham, bronza qotishmasi) va «Qizdirish» tugmasini bosing: vaqt oʻta boshlaydi va «harorat–vaqt» egri chizigʻi ~4 s ichida chapdan oʻngga real tarzda chiziladi. Toza modda suyuqlanish haroratiga yetganda egri chiziq GORIZONTAL boʻladi — butun issiqlik kristall tuzilishni buzishga sarflanadi; aralashmada gorizontal qism yoʻq, faqat QIYA qism bor — bu yorqin belgilar, punktir va izohlar bilan koʻrsatilgan. «Solishtirish» tugmasi farqni darhol koʻrish uchun ikki moddani bitta oʻqda chizadi (masalan, toza va shoʻr suv, toza mis va bronza).

Chapdagi roʻyxatdan moddani tanlang, qalam bilan chizilgan start chizigʻiga dogʻ qoʻying va qogʻozni shisha idishdagi erituvchiga tushiring. Erituvchi qogʻoz boʻylab koʻtariladi, bitta boʻlib koʻringan dogʻ ajralib, yuqoriga siljiydi; erituvchi fronti toʻxtaganda har bir dogʻning Rf qiymati (dogʻ yoʻli a ÷ erituvchi yoʻli b) strelkalar va punktir bilan belgilanadi. Bitta dogʻ — TOZA, ikkita va undan koʻp — ARALASHMA; barcha 10 ta moddani sinab koʻring (4 ta toza, 6 ta aralashma), umumiy xulosa chiqadi.

Chapdan ishlab chiqarishni tanlang va bosqichlarni ◀ ▶ tugmalari bilan varaqlang — kuydirish pechi, konverter, yutish minorasi, domna pechi, flotatsiya vannasi, Frash qudugʻi va boshqa apparatlar quvurlar, oqimlar, alanga va termometrlar bilan animatsiyali sxemalarda koʻrsatilgan. Oʻngda tenglama ustida bosqich sharoitlari (harorat, bosim, katalizator) yirik qilib berilgan, izoh esa darslik tilida. «Sozlang» rejimida kontakt usuli va Gaber jarayoni uchun harorat, bosim va katalizatorni oʻzgartiring — mahsulot unumi va reaksiya tezligi darhol oʻzgaradi hamda optimal sanoat sharoitlari bilan solishtiriladi. «Test» rejimida — 6 ta savol: bosqichlarni tartib bilan joylashtirish, sharoitlarni tanlash, reaksiyani aniqlash.

Katalogdagi 140 ta organik birikmani uch koʻrinishda (yoyilgan, qisqartirilgan, skelet formula) koʻrib chiqing — IUPAC nomi, umumiy formulasi, xossalari, gomologik qator qaynash haroratlari diagrammasi va izomerlari bilan. «Yigʻing» rejimida zanjir, karrali bogʻlar, funksional guruhlar va oʻrinbosarlarni tanlang, molekulani yigʻing — va uning nomini oling. «Test» rejimida — 10 ta savoldan iborat toʻplam.