Химиялык байланыштын кандай түрлөрү бар?
Химиялык байланыштар электрондордун кандай бөлүнгөнүнө жараша айырмаланат. Бул симулятор төрт түрүн көрсөтөт:
| Байланыш | Электрондор | Кайсы атомдордун ортосунда | Мисалдар |
|---|---|---|---|
| Коваленттик уюлсуз | Жуп тең бөлүнөт | Бирдей металл эмес атомдор | H2, Cl2, O2, N2 |
| Коваленттик уюлдуу | Жуп бир атомго жакындайт | Ар башка металл эмес атомдор | HCl, HF, H2O |
| Иондук | Толугу менен өтөт | Металл жана металл эмес | NaCl, MgO, KF |
| Металлдык | Бошоп, бардык иондорго жалпы болот | Металл атомдору | Cu |
Коваленттик байланышта атомдор канча электрон жубун бөлүшөрүн сырткы кабыкта жетишпеген электрондордун саны көрсөтөт. Cl2 молекуласында хлордун ар бир атомуна 1 электрон жетишпейт, ошондуктан байланыш жөнөкөй. O2 молекуласында 2 электрон жетишпейт, ошондуктан байланыш кош. N2 молекуласында 3 электрон жетишпейт, ошондуктан байланыш үч эселүү.
Терс электрдүүлүктөрдүн айырмасы боюнча байланыштын түрүн кантип аныктайбыз
Терс электрдүүлүк (ТЭ) — атомдун электрон жубун өзүнө тартуу жөндөмү. Эки атомдун ТЭ айырмасы боюнча байланыштын түрүн аныктоого болот:
| Айырма | Байланыш | Мисал |
|---|---|---|
| 0–0.4 | Коваленттик уюлсуз | H–H: 2.1 − 2.1 = 0 |
| 0.4–2.0 | Коваленттик уюлдуу | H–Cl: 3.0 − 2.1 = 0.9 |
| 2.0-дан чоң | Иондук | Na–Cl: 3.0 − 0.9 = 2.1 |
Айырманын чеги шарттуу, айрым китептерде 1.7 деп көрсөтүлөт. Уюлдуу байланышта ТЭ чоңураак атом бир аз терс заряд (δ⁻) алат, ал эми экинчи атом бир аз оң заряд (δ⁺) алат.
Байланышты Nalukh chem колдонмосунда өзүң түз
Атомдорду сүйрөп жакындатып, коваленттик жана иондук байланыш пайда кыл, металлдын электрон деңизин түз. Бул симулятор толук мүмкүнчүлүккө кирет. Жүктөп алуу акысыз, каттоосуз 2 бөлүм жана 5 симулятор ачык.
Симуляторду кантип колдонуу керек?
- Жогорку катардагы баскычтар менен байланыштын түрүн танда: Коваленттик уюлсуз, Коваленттик уюлдуу, Иондук, Металлдык.
- Андан төмөнкү катардан формуланы танда. Металлдык бөлүмүндө бул катар жок.
- Сол атомду оң атомго карай сүйрөп барып, коё бер. Атомдор жетишерлик жакын болсо, байланыш пайда болот, ал эми алыс болсо, дагы бир жолу сүйрө. H2O үчүн суутектин эки атомун өзүнчө сүйрө.
- Коваленттик бөлүмдөрдө көк чекит — оң жактагы атомдун электрону, кызыл крестик — сен сүйрөгөн атомдун электрону. Ар бир атомдун астында ТЭ мааниси көрсөтүлгөн.
- Металлдык бөлүмүндө 12 Cu атомун бирден бас. Сен баскан атом Cu+ ионуна айланат, анын электрону эркин кыймылдай баштайт.
- Төмөнкү сапта кеңеш пайда болот, ал эми байланыш түзүлгөндөн кийин жыйынтык чыгат. Экрандын жогору жагындагы оң жактагы жебелүү тегерек баскыч бул экранды кайра баштайт.
Бул жерде ТЭ тегеректелген маанилер менен көрсөтүлгөн (фтор 4.0, суутек 2.1). Тагыраак маанилерди мезгилдик мыйзам ченемдүүлүктөр боюнча нускамадан кара.
Симулятордогу тапшырмалар
- Коваленттик уюлдуу бөлүмүндө атомдордун астындагы сандар боюнча HCl жана HF үчүн ТЭ айырмасын эсепте. Кайсынысынын байланышы уюлдуураак? Жообу: 0.9 жана 1.9, HF-тин байланышы уюлдуураак.
- Коваленттик уюлсуз бөлүмүндө H2, O2, N2 молекулаларын түзүп, электрон жуптарынын санын салыштыр. Жообу: 1, 2 жана 3 жуп, башкача айтканда 2, 4 жана 6 электрон.
- Иондук бөлүмүндө NaCl менен MgO-до канча электрон өтөт? Жообу: 1 жана 2.
- Металлдык бөлүмүндө Cu атомдорун бас. Төмөнкү сап качан өзгөрөт? Жообу: бардык 12 атомду баскандан кийин.
Көп кетирилүүчү каталар
- HF-теги байланышты иондук деп эсептөө. Айырма 1.9 чоң, бирок 2.0-дан кичине. Эки металл эмес атом электрон жубун бөлүшөт, ошондуктан байланыш коваленттик уюлдуу.
- Уюлдуу байланышта электрон башка атомго өтөт деп ойлоо. Электрон жубу бир атомго жакындайт, бирок эки атомго жалпы бойдон калат. Толугу менен өтсө, байланыш иондук болмок.
Ар бир түр боюнча кененирээк иондук байланыш жана металлдык байланыш боюнча нускамалардан кара.
