Химиялық байланыс қандай түрлерге бөлінеді?
Химиялық байланыстарды электрондардың таралуы бойынша ажыратады. Бұл симулятор төрт түрін көрсетеді:
| Байланыс | Электрондар | Қандай атомдар арасында | Мысалдар |
|---|---|---|---|
| Полюссіз коваленттік | Электрон жұбы тең бөлінеді | Бірдей бейметалл атомдары | H2, Cl2, O2, N2 |
| Полюсті коваленттік | Электрон жұбы бір атомға қарай ығысқан | Әртүрлі бейметалл атомдары | HCl, HF, H2O |
| Иондық | Толық көшеді | Металл және бейметалл | NaCl, MgO, KF |
| Металдық | Босап, барлық иондарға ортақ болады | Металл атомдары | Cu |
Коваленттік байланыста атомдар неше электрон жұбын бөлісетінін сыртқы қабатта жетіспейтін электрондар саны көрсетеді. Cl2-де әр хлор атомына 1 электрон жетіспейді, сондықтан байланыс жай. O2-де 2 электрон жетіспейді, сондықтан байланыс қос. N2-де 3 электрон жетіспейді, сондықтан байланыс үш.
Байланыс түрін электртерістіліктер айырмасы бойынша қалай анықтайды?
Электртерістілік (ЭТ) — атомның электрон жұбын өзіне тарту қабілеті. Екі атомның ЭТ айырмасы бойынша байланыс түрін анықтауға болады:
| Айырма | Байланыс | Мысал |
|---|---|---|
| 0–0.4 | Полюссіз коваленттік | H–H: 2.1 − 2.1 = 0 |
| 0.4–2.0 | Полюсті коваленттік | H–Cl: 3.0 − 2.1 = 0.9 |
| 2.0-ден артық | Иондық | Na–Cl: 3.0 − 0.9 = 2.1 |
Айырманың шекарасы шартты, кейбір кітаптарда 1.7 деп көрсетеді. Полюсті байланыста ЭТ-і үлкен атом шамалы теріс зарядқа (δ⁻), ал екінші атом шамалы оң зарядқа (δ⁺) ие болады.
Байланысты Nalukh chem қосымшасында өзің құрастыр
Атомдарды сүйреп, жақындат, коваленттік және иондық байланыс түзіп, металдың электрон теңізін құр. Бұл симулятор толық қолжетімділікке кіреді. Жүктеп алу тегін, тіркелусіз 2 бөлім мен 5 симулятор ашық.
Симуляторды қалай пайдалану керек?
- Жоғарғы қатардағы батырмалармен байланыс түрін таңда: Коваленттік полюссіз, Коваленттік полюсті, Иондық, Металдық.
- Төменгі қатардан формуланы таңда. Металдық бөлімінде бұл қатар жоқ.
- Сол жақ атомды оң жақ атомға қарай сүйреп апарып, жіберіп қой. Атомдар жеткілікті жақын болса, байланыс түзіледі, ал алыс болса, қайтадан сүйре. H2O үшін екі сутек атомын бөлек-бөлек сүйре.
- Коваленттік бөлімдерде көк нүкте — оң жақ атомның электроны, қызыл крестик — өзің сүйреген атомның электроны. Әр атомның астында ЭТ мәні жазылған.
- Металдық бөлімінде 12 Cu атомын біртіндеп бас. Басқан атомың Cu+ ионына айналады, ал оның электроны еркін қозғала бастайды.
- Төменгі жолда кеңес пайда болады, ал байланыс түзілгеннен кейін қорытынды көрсетіледі. Тақырыптың оң жағындағы көрсеткісі бар дөңгелек батырма бұл экранды қайтадан бастайды.
Мұнда ЭТ дөңгелектелген мәндермен берілген (фтор 4.0, сутек 2.1). Дәлірек мәндерді периодтық заңдылықтар нұсқаулығынан қара.
Симуляторға арналған тапсырмалар
- Коваленттік полюсті бөлімінде HCl және HF үшін атомдардың астындағы сандар бойынша ЭТ айырмасын есепте. Қай байланыстың полюстілігі жоғары? Жауабы: 0.9 және 1.9, HF-тегі байланыстың полюстілігі жоғары.
- Коваленттік полюссіз бөлімінде H2, O2, N2 құрастырып, электрон жұптарының санын салыстыр. Жауабы: 1, 2 және 3 жұп, яғни 2, 4 және 6 электрон.
- Иондық бөлімінде NaCl мен MgO-да қанша электрон көшеді? Жауабы: 1 және 2.
- Металдық бөлімінде Cu атомдарын бас. Төменгі жол қашан өзгереді? Жауабы: барлық 12 атомды басқаннан кейін.
Жиі кездесетін қателер
- HF-тегі байланысты иондық деп санау. Айырма 1.9 — үлкен, бірақ 2.0-ден кіші. Екі бейметалл атомы электрон жұбын бөліседі, сондықтан байланыс полюсті коваленттік.
- Полюсті байланыста электрон басқа атомға көшеді деп ойлау. Электрон жұбы бір атомға жақындайды, бірақ екі атомға ортақ күйінде қалады. Электрон толық көшсе, байланыс иондық болар еді.
Әр түрі туралы толығырақ иондық байланыс және металдық байланыс нұсқаулықтарынан оқы.
