Индикатор деген не?
Индикатор — ерітіндінің ортасына байланысты түсін өзгертетін көмекші зат. Ерітіндіге бірнеше тамшы индикатор тамызсаң, оның түсі ортаның қышқылдық, бейтарап немесе сілтілік екенін көрсетеді. Түсті қышқыл не сілті емес, индикатордың өзі өзгертеді: оның молекуласы H+ иондарын қосып алады немесе жоғалтады, құрылымы өзгереді де, молекула басқа түске боялады.
Индикаторлар түсінің кестесі
Кестедегі түстер симулятордағы түстермен бірдей.
| Индикатор | Қышқыл | Бейтарап орта | Сілті |
|---|---|---|---|
| Лакмус | қызыл | күлгін | көк |
| Әмбебап индикатор | қызыл | жасыл | күлгін |
| Фенолфталеин | түссіз | түссіз | таңқурай түсті |
Үш индикатордың айырмашылығы неде?
- Лакмус — қыналардан алынатын табиғи бояу. Зертханада оны қағаз түрінде қолданады: көк қағаз қышқылда қызарады, ал қызыл қағаз сілтіде көгереді. Түсі өзгермесе, орта бейтарап.
- Әмбебап индикатор — бірнеше индикатордың қоспасы. Ол әр pH мәнінде өзінше түс береді, сондықтан ерітіндінің қаншалықты қышқыл екенін көрсетеді.
- Фенолфталеин қышқылдық және бейтарап ортаны ажырата алмайды. Бірақ ол түссізден таңқурай түске күрт өзгереді, сондықтан оны титрлеу кезінде қолданады.
Индикаторлар түсін Nalukh chem қосымшасында тексер
Симулятор тегін әрі тіркелусіз ашық.
Симуляторды қалай пайдалану керек?
- Ерітінді: жолынан үш нұсқаның бірін таңда: Қышқылдар, Бейтарап, Негіздер.
- Индикатор: жолынан үш нұсқаның бірін таңда: Лакмус, Әмбебап, Фенолфталеин.
- Ыдыстағы түс бірден өзгереді. Жоғарыда индикатор мен ерітіндінің аттары, олардың астында индикатордың қысқаша сипаттамасы шығады.
- Бір индикаторды үш ерітіндіде кезекпен тексеріп, түстерді кестемен салыстыр.
Симуляторға арналған тапсырмалар
- Кестеге қарамай, үш индикатордың 9 түсін дәптерге жаз. Сосын симулятордан тексер.
- Қай индикатор қышқылдық және бейтарап ортаны ажырата алмайды? Жауабы: фенолфталеин, екі ортада да түссіз.
- Ерітіндінің қышқыл, бейтарап немесе сілтілі екенін білу үшін қай индикаторды таңдаған дұрыс? Жауабы: лакмус немесе әмбебап индикатор, себебі олар үш ортада үш түрлі түс береді.
Күнделікті өмірдегі индикаторлар
Индикаторлар табиғатта да бар. Қызыл қырыққабат шырыны күлгін түсті. Оған лимон шырынын қосса, қызғылт қызыл болады, ал ас содасын қосса, жасыл-көк болады. Бұл түсті антоциандар деген заттар береді. Индикатор түсінің pH-қа қалай байланысты екенін қышқылдық және негіздік қасиеттер туралы мақаладан оқы.
