Ion bogʻlanish nima?
Ion bogʻlanish — musbat va manfiy ionlar orasidagi elektr tortishish. Kovalent bogʻlanishda atomlar elektronlarni oʻzaro boʻlishadi, ion bogʻlanishda esa metall atomi elektronlarini metallmas atomiga toʻliq beradi.
- Kation: elektronlarini yoʻqotgan metall atomi. Unda protonlar elektronlardan koʻp, shuning uchun zaryadi musbat.
- Anion: elektron qabul qilgan metallmas atomi. Unda elektronlar protonlardan koʻp, shuning uchun zaryadi manfiy.
Elektronlar oʻtgandan keyin ikkala ionning tashqi qavati toʻladi va ionlar barqaror holatda boʻladi. Masalan, Na+ va Cl− ionlarining tashqi qavatida 8 tadan elektron bor.
Elektronlarning oʻtishiga qarab formulani qanday chiqarish mumkin
Metall yoʻqotgan elektronlar soni metallmas qabul qilgan elektronlar soniga teng boʻlishi kerak. Shuning uchun birikmaning umumiy zaryadi 0 ga teng.
| Birikma | Metall beradi | Metallmas qabul qiladi | Ionlar |
|---|---|---|---|
| NaCl | 1 ta elektron | 1 ta elektron | Na+, Cl− |
| MgO | 2 ta elektron | 2 ta elektron | Mg2+, O2− |
| MgCl2 | 2 ta elektron | Har bir xlor atomi 1 tadan elektron | Mg2+, 2 ta Cl− |
| Na2O | Har bir natriy atomi 1 tadan elektron | 2 ta elektron | 2 ta Na+, O2− |
Ion bogʻlanishni Nalukh chem ilovasida hosil qiling
Birikmani tanlang va elektronlar qanday oʻtishini, ionlar qanday hosil boʻlishini koʻring. Bu simulyator toʻliq paketga kiradi. Yuklab olish bepul, roʻyxatdan oʻtmasdan 2 ta boʻlim va 5 ta simulyator ochiq.
Simulyatordan qanday foydalanish kerak?
- Chapdagi roʻyxatdan 20 ta birikmadan birini tanlang. Hammasini koʻrish uchun roʻyxatni pastga aylantiring.
- Oʻrta qismdagi Bogʻ hosil qilish tugmasini bosing.
- Koʻk elektronlar metalldan metallmasga oʻtadi. Oʻtish tugagach, atom belgilari yonida zaryadlar paydo boʻladi va ionlar bir-biriga tortiladi.
- Animatsiya tugagach, oʻngdagi ION BOGʻLANISH paneli yorqinlashadi. Unda har bir ionning zaryadi, berilgan va qabul qilingan elektronlar, birikmaning formulasi va nomi koʻrsatiladi.
- Qaytadan boshlash tugmasi shu birikmani boshlangʻich holatiga qaytaradi. Sarlavhadagi sariq tugma roʻyxatdagi birinchi birikma — NaCl ga qaytaradi.
Simulyator uchun topshiriqlar
- MgO ni tanlang va tugmani bosishdan oldin ionlarning zaryadlarini taxmin qiling. Javob: Mg2+, O2−, 2 ta elektron oʻtadi.
- MgCl2 va Na2O ni solishtiring. Javob: MgCl2 da bitta magniy atomi ikkita xlor atomiga bittadan elektron beradi. Na2O da ikkita natriy atomi bitta kislorod atomiga bittadan elektron beradi.
- Roʻyxatdan CaF2 ni toping. Nima uchun 2 ta ftor atomi kerak? Javob: kalsiy 2 ta elektron yoʻqotadi, har bir ftor atomi esa faqat 1 ta elektron qabul qiladi.
Tez-tez uchraydigan xatolar
- NaCl ni molekula deb hisoblash. Simulyator bir nechta ionni koʻrsatadi, xolos. Haqiqiy tuzda har bir ionni qarama-qarshi zaryadli koʻp ionlar oʻrab turadi va ular kristall panjara hosil qiladi.
- Qattiq tuz elektr tokini oʻtkazadi deb oʻylash. Qattiq tuzda ionlar panjarada mustahkam turadi, shuning uchun u tok oʻtkazmaydi. Suyuqlanma va eritmada ionlar erkin harakatlanadi va zaryadni olib oʻtadi.
- Metallarning metallmaslar bilan barcha birikmalarini ion bogʻlanishli deb hisoblash. Roʻyxatdagi AlCl3 zaryadlarni sanash uchun qulay misol. Lekin haqiqiy AlCl3 kuchli kovalent xususiyatga ega: taxminan 180°C da u darhol gazga aylanadi va Al2Cl6 molekulalarini hosil qiladi.
