Davr va guruh nima?
Davriy jadvaldagi oʻrin atom tuzilishini bevosita koʻrsatadi. Davr — jadvalning gorizontal qatori, guruh — vertikal ustuni.
- Davr raqami — elektron qavatlar soni. Natriy 3-davrda turadi, shuning uchun uning 3 ta qavati bor.
- Guruh tashqi qavatdagi elektronlar sonini koʻrsatadi. 1- va 2-guruhlarda bu son guruh raqamiga teng. 13–18-guruhlarda guruh raqamidan 10 ni ayiring: 17-guruhdagi xlorning tashqi qavatida 7 ta elektron bor.
Baʼzi darsliklarda 13–18-guruhlar IIIA–VIIIA (bosh guruhchalar) deb belgilanadi. Bu belgilashda raqam tashqi qavatdagi elektronlar soniga teng.
| Guruh | Nomi | Tashqi qavatdagi elektronlar | Misollar |
|---|---|---|---|
| 1 | Ishqoriy metallar | 1 | Li, Na, K |
| 2 | Ishqoriy-yer metallari | 2 | Be, Mg, Ca |
| 13–16 | Metallar, yarimmetallar, metallmaslar | 3–6 | Al, Si, P, S |
| 17 | Galogenlar | 7 | F, Cl |
| 18 | Inert gazlar | 8, geliyda 2 | He, Ne, Ar |
Bir guruhdagi elementlarning tashqi qavatida elektronlar soni bir xil, shuning uchun ularning kimyoviy xossalari oʻxshash. Vodorod 1-guruhda turadi, lekin u metallmas.
Atom tuzilishini Nalukh chem ilovasida koʻring
Element katagiga bosing va atom modelini, davr hamda guruhni solishtiring. Simulyator bepul, roʻyxatdan oʻtish shart emas.
Simulyatordan qanday foydalanish kerak?
- Simulyator litiydan boshlanadi. Chapda dastlabki 20 ta element jadvali joylashgan: yuqori qatorda guruh raqamlari, chap ustunda davr raqamlari.
- Element katagiga bosing. Jadvalda uning davr va guruh raqamlari rang bilan ajraladi, oʻngda esa atomning Bor modeli paydo boʻladi.
- Modelda yadro, qavatlar va elektronlar koʻrinadi. Tashqi qavatdagi elektronlar sariq rangda.
- Modelning ostidagi ikkita kartochkadan davrni va qavatlar sonini, guruhni va tashqi qavatdagi elektronlar sonini oʻqing.
- Eng pastki qatorda har bir qavatdagi elektronlar soni yozilgan. Litiyda: 2, 1.
Jadvalda 3–12-guruhlar yoʻq, chunki bu guruhlarning elementlari 21-elementdan boshlanadi.
Simulyator uchun topshiriqlar
- Natriy katagidan pastga, kaliyga oʻting. Qavatlar va tashqi qavatdagi elektronlar soni nima boʻladi? Javob: qavatlar 3 ta emas, 4 ta boʻladi, tashqi qavatdagi elektron esa 1 ta qoladi.
- 3-davrda natriydan argongacha oʻngga qarab bosing. Javob: qavatlar 3 ta boʻlib qoladi, tashqi qavatdagi elektronlar esa koʻpayadi: 1 tadan 8 tagacha.
- Geliy va neonni solishtiring. Ikkalasi ham 18-guruhda, lekin tashqi qavatdagi elektronlar soni har xil. Javob: geliyda 2 ta, neonda 8 ta. Ikkalasining ham tashqi qavati toʻlgan, shuning uchun ular bir guruhda turadi.
Tez-tez uchraydigan xatolar
- Tartib raqamini guruh bilan adashtirish. Magniy 12-element, lekin 2-guruhda turadi.
- Guruh raqamini elektronlar soni deb hisoblash. 17-guruh elementining tashqi qavatida 17 ta emas, 7 ta elektron bor.
- Kaliy uchun 2, 8, 9 deb yozish. 3-qavatda 8 ta elektron boʻlgach, 19-elektron 4-qavatga tushadi. Shuning uchun kaliyda qavatlar 2, 8, 8, 1.
Elektronlar qavatchalarda qanday joylashishini elektron konfiguratsiya haqidagi yoʻriqnomadan koʻring.
