Атомдун модели эмне үчүн өзгөргөн?
Атомду көз менен көрүүгө болбойт, ошондуктан окумуштуулар тажрыйбалардын натыйжасын түшүндүрүүчү моделдерди түзөт. Жаңы натыйжа эски модель менен дал келбесе, модель оңдолот. Ошентип 1803–1913-жылдары төрт башка модель пайда болгон.
| Модель | Жылы | Негизги идеясы | Кемчилиги |
|---|---|---|---|
| Дальтон | 1803 | Атом — бөлүнбөгөн катуу шар | Атомдун ичинде электрондор менен ядро бар экенин билген эмес |
| Томсон | 1897 | Электрондор оң заряддуу шардын ичине чачылып жайгашкан («мейиздүү пудинг») | Оң заряд бир ядродо топтолгонун билген эмес |
| Резерфорд | 1911 | Борборунда кичинекей тыгыз оң ядро, анын тегерегинде электрондор | Электрон эмне үчүн ядрого түшүп кетпегенин түшүндүрө алган эмес |
| Бор | 1913 | Электрондор белгилүү кабыктар боюнча айланат | Көп электрондуу атомдорго ылайык келбейт |
Кандай ачылыштар атомдун моделин өзгөрткөн?
- Томсон 1897-жылы электронду ачкан, бул атомду бөлүүгө болорун далилдеген. Өзүнүн моделин 1904-жылы сунуштаган. Симуляторда 1897-жыл — электрон ачылган жыл.
- Резерфорддун жетекчилиги менен алтын фольганы альфа-бөлүкчөлөр менен аткылашкан. Бөлүкчөлөрдүн көбү түз өтүп кеткен, бирок бир аз бөлүгү чоң бурчка четтеген, айрымдары артка кайтып чыккан. Томсондун модели боюнча бөлүкчөлөр артка кайтпашы керек эле. Ошондуктан мындай жыйынтык чыгарылган: атомдун көбү боштук, ал эми оң заряд менен масса кичинекей ядрого топтолгон.
- Бор электрон белгилүү энергетикалык деңгээлдерде гана болушу мүмкүн деп эсептеген. Электрон бир деңгээлден экинчисине өткөндө белгилүү түстөгү жарык бөлүнүп чыгат. Ушундай жол менен ал суутек эмне үчүн жарыкты белгилүү түстөрдө гана чыгарарын түшүндүргөн. Жалынды боёо тажрыйбасындагы түстөр да ушуга байланыштуу.
Бүгүнкү күндө электронду так айлана боюнча кыймылдайт деп эмес, орбиталь менен сүрөттөшөт. Орбиталь — электронду табуу ыктымалдыгы эң жогору болгон мейкиндик аймагы. Уландысын электрондук конфигурация боюнча нускамадан кара.
Төрт модельди Nalukh chem колдонмосунан кара
Баскычтарды басып, Дальтондон Борго чейинки моделдерди салыштыр. Бул симулятор толук мүмкүнчүлүккө кирет. Жүктөп алуу акысыз, каттоосуз 2 бөлүм жана 5 симулятор ачык.
Симуляторду кантип колдонуу керек?
- Симулятор Дальтон моделинен ачылат.
- Астындагы баскычтар менен модельди танда: Дальтон, Томсон, Резерфорд, Бор. Тандалган баскыч сары түскө боёлот.
- Жогорку сапта окумуштуунун аты жана жылы чыгат, алардын астында модельдин негизги идеясы бир сүйлөм менен жазылат.
- Ортоңку бөлүктөгү сүрөттү кара. Көк шарчалар — электрондор, кызгылт сары түс — оң заряд. Резерфорд жана Бор моделдеринде электрондор ядронун тегерегинде кыймылдайт.
Симулятордогу тапшырмалар
- Төрт модельдин ичинен ядросу барын тап. Жообу: Резерфорд, Бор.
- Томсон жана Резерфорд моделдеринде оң заряд кайда экенин салыштыр. Жообу: Томсондо ал бүт шарга таркаган, Резерфорддо борбордогу кичинекей ядрого топтолгон.
- Бор моделинде ар бир кабыкта канча электрон тартылганын сана. Жообу: ички кабыкта 2, сырткы кабыкта 5. Азоттун атомунда электрондор ушундай жайгашат.
Көп кетирилүүчү каталар
- Бордун моделин акыркы модель деп эсептөө. Ал кабыктар жөнүндө түшүнүк берет, бирок электрондун кыймылын толук түшүндүрбөйт.
- Сүрөттөгү өлчөмдөрдү чыныгы өлчөм деп кабыл алуу. Ядро менен электрондор көрүнүшү үчүн чоңойтулуп тартылган. Чыныгы ядро атомдон көп миң эсе кичине.
- Жылдарды чаташтыруу. Дальтон өзүнүн идеясын 1803-жылы билдирип, 1808-жылы китепте жарыялаган, ошондуктан айрым булактарда 1808-жыл көрсөтүлөт.
