Изотоптор деген эмне?
Бир элементтин бардык атомдорунда протондордун саны бирдей. Ал эми нейтрондордун саны ар башка болушу мүмкүн. Протондорунун саны бирдей, нейтрондорунун саны ар башка атомдор изотоптор деп аталат. Изотоп элементтин аталышы жана массалык саны менен аталат: көмүртек-12, көмүртек-13.
| Изотоп | Протондор | Нейтрондор | Жаратылышта таралышы | Ядро |
|---|---|---|---|---|
| Көмүртек-12 | 6 | 6 | 98.93% | Туруктуу |
| Көмүртек-13 | 6 | 7 | 1.07% | Туруктуу |
| Көмүртек-14 | 6 | 8 | Өтө аз | Туруксуз |
Изотоптордун электрондорунун саны бирдей, ошондуктан алардын химиялык касиеттери дээрлик бирдей. Алар массасы жана ядронун туруктуулугу боюнча айырмаланат.
Орточо атомдук массаны кантип эсептейбиз?
Жаратылышта элемент — бир нече изотоптун аралашмасы. Ошондуктан мезгилдик таблицада орточо масса көрсөтүлөт. Ар бир изотоптун массасын анын таралышына көбөйтүп, кошуп, 100-гө бөлөбүз:
Орточо масса = (масса₁ × таралышы₁ + масса₂ × таралышы₂ + …) / 100
Мисал. Жаратылышта бор-10 19.9%, бор-11 80.1% түзөт:
(10.013 × 19.9 + 11.009 × 80.1) / 100 = 10.811 а. м. б.
Бор-11 көбүрөөк кездешет, ошондуктан жооп 11-ге жакын. Хлордун орточо массасы 35.5 дал ушул себептен: хлор-35 болжол менен 75%, хлор-37 болжол менен 25%.
Изотопторду Nalukh chem колдонмосунда түз
Нейтрондорду кошуп-алып, изотопту, таралышын жана атомдук массаны көр. Бул симулятор толук мүмкүнчүлүккө кирет. Жүктөп алуу акысыз, каттоосуз 2 бөлүм жана 5 симулятор ачык.
Симуляторду кантип колдонуу керек?
- ЭЛЕМЕНТ ТАНДОО бөлүмүндө суутектен неонго чейинки 10 элементтин бирин танда. Эң көп таралган изотоп ачылат.
- Төмөнкү катардагы Нейтрон эсептегичиндеги + жана − баскычтары менен нейтрондорду кош же ал. Протондордун жана электрондордун саны өзгөрбөйт.
- Ядронун үстүнөн изотоптун аталышын жана Туруктуу же Туруксуз жазуусун кара.
- Ядронун астындагы дисплейди Массалык сан менен Атомдук масса (а. м. б.) ортосунда которуп, салыштыр. Кычкылтек-16да массалык сан 16, ал эми атомдук масса 15.995.
- Оң панелди ылдый жылдырып, Белгилениш, Жаратылышта таралышы, Элементтин орточо атомдук массасы маанилерин оку.
Симулятордогу тапшырмалар
- Борду танда да, 5 жана 6 нейтронду салыштыр. Таралышы 19.90% жана 80.10%, орточо масса 10.811. Жогорудагы маселедеги жооп менен салыштыр.
- Неонду танда да, 10, 11 жана 12 нейтронду текшер. Таралыштардын суммасы 100-гө барабар: 90.48 + 0.270 + 9.25. Орточо массаны кол менен эсептеп, 20.180 менен салыштыр.
- Кычкылтектин канча туруктуу изотобу бар? Үчөө: 8, 9 жана 10 нейтрону бар изотоптор.
- Бериллий менен фторду танда. Алардын бирден гана туруктуу изотобу бар, ошондуктан орточо масса ошол изотоптун массасына барабар.
Көп кетирилүүчү каталар
- Массалык санды атомдук масса менен чаташтыруу. Массалык сан — протондор менен нейтрондордун суммасы, ошондуктан ал бүтүн сан. Атомдук масса — өлчөнгөн чоңдук, ошондуктан көбүнчө бүтүн сан болбойт.
- Орточо массаны жөнөкөй орточо катары эсептөө. Бор-10 менен бор-11дин жөнөкөй орточосу 10.5 болот, ал эми туура жооп 10.811.
