Атом эмнеден турат?
Атомдун борборунда ядро турат. Атомдун массасынын дээрлик бардыгы ядродо топтолгон, бирок ал абдан кичинекей: ядронун радиусу атомдун радиусунан 10 миңден ашык эсе кичине.
| Бөлүкчө | Кайда жайгашкан | Заряды | Массасы |
|---|---|---|---|
| Протон | Ядро | +1 | 1 |
| Нейтрон | Ядро | 0 | 1 |
| Электрон | Ядронун тегерегиндеги кабык | −1 | Өтө аз, массалык санга кирбейт |
Атомду үч сан аныктайт:
- Протондордун саны — элементтин катар номери. 1 протон — суутек, 6 протон — көмүртек, 8 протон — кычкылтек.
- Массалык сан = протондор + нейтрондор.
- Заряд = протондор − электрондор.
Атом электрон жоготсо, оң ион (катион) болот: Na+. Атом электрон кабыл алса, терс ион (анион) болот: Cl−. Мында протондордун саны өзгөрбөйт, ошондуктан элемент ошол бойдон калат.
Электрондук кабык жана валенттик электрондор
Электрондор кабыктарга ичинен сыртка карай толот. Алгачкы 20 элементте кабыктар 2, 8, 8, 2 тартибинде толот. Эң сырткы кабыктын электрондору валенттик электрондор деп аталат. Химиялык байланыштарга негизинен ушулар катышат. Кабыктардын саны мезгилдин номерине барабар.
| Элемент | Протондор | Кабыктар боюнча электрондор | Валенттик электрондор | Мезгил |
|---|---|---|---|---|
| Гелий | 2 | 2 | 2 | 1 |
| Көмүртек | 6 | 2, 4 | 4 | 2 |
| Натрий | 11 | 2, 8, 1 | 1 | 3 |
| Хлор | 17 | 2, 8, 7 | 7 | 3 |
| Кальций | 20 | 2, 8, 8, 2 | 2 | 4 |
Атомду Nalukh chem колдонмосунда кур
Протон, нейтрон жана электрон кошуп, элемент, заряд жана массалык сан кандай өзгөрөрүн кара. Симулятор акысыз жана каттоосуз ачык.
Симуляторду кантип колдонуу керек?
- Төмөнкү катардагы Протон, Нейтрон, Электрон эсептегичтериндеги + жана − баскычтары менен бөлүкчөлөрдү кош же ал. Протон менен электронду 20-га чейин, нейтронду 25-ке чейин кошууга болот.
- Сол жактагы сүрөттү кара. Кызыл протондор менен боз нейтрондор ядродо, көк электрондор чекиттүү айланалар боюнча айланат. Эң сырткы кабыктын электрондору саргыч түстө.
- Оң жактагы панелде элементтин символу, аталышы жана катар номери пайда болот. Андан төмөн Нейтралдуу атом же Ион деп жазылат.
- Заряд, Массалык сан, Валенттик e⁻ уячаларындагы маанилерди оку.
- МЕЗГИЛДИК СИСТЕМАДАГЫ ОРДУ бөлүмүндө мезгилдин жана топтун номерин кара.
Симулятордогу тапшырмалар
- Натрийдин атомун кур: 11 протон, 12 нейтрон, 11 электрон. Массалык сан 23, заряд 0. Бир электронду ал. Заряд +1 болуп, панелде Ион деп жазылат. Валенттик электрондордун саны 1-ден 8-ге өзгөрөт.
- Хлордун ионун кур: 17 протон, 18 нейтрон, 18 электрон. Заряд −1 болот, ал эми кабыктар 2, 8, 8 болот, башкача айтканда аргондун атомундагыдай.
- Көмүртекти кур: 6 протон, 6 нейтрон, 6 электрон. Нейтрон кошсоң, элемент өзгөрбөйт, массалык сан гана чоңоёт. Протон кошсоң, элемент азот болот.
Көп кетирилүүчү каталар
- Электрондорду массалык санга кошуу. Массалык санга ядронун бөлүкчөлөрү гана кирет.
- Ион пайда болгондо протондордун саны өзгөрөт деп ойлоо. Ион атом электрондорду жоготкондо же кабыл алганда пайда болот, ядро өзгөрбөйт.
- Оң ион электрон кабыл алган деп ойлоо. Оң заряд электрондор жетишпегенин билдирет.
Бул симулятор ядронун туруктуу экенин текшербейт, ошондуктан нейтрондордун санын каалагандай коюуга болот. Туруктуулук жөнүндө атомдун ядросу боюнча нускамадан оку.
