Металды таңда да, жалынға қара
Батырманы бассаң, жалын түсі өзгереді. Түстері Nalukh chem қосымшасының симуляторындағыдай.
Литий: кармин-қызыл
Жарықтың негізгі толқын ұзындығы — 671 нм. Түсі стронцийдің түсіне ұқсас, сондықтан екеуін шатастыру оңай.
Металл иондарының жалын түсі: кесте
| Металл | Ион | Жалын түсі | Ескертпе |
|---|---|---|---|
| Литий | Li+ | кармин-қызыл | Жарықтың негізгі толқын ұзындығы — 671 нм. Түсі стронцийдің түсіне ұқсас, сондықтан екеуін шатастыру оңай. |
| Натрий | Na+ | сары | Жарықтың негізгі толқын ұзындығы — 589 нм. Ең жарқын түс: натрий аз ғана болса да, басқа түстерді басып кетеді. |
| Калий | K+ | күлгін | Жарықтың негізгі толқын ұзындықтары — 766 және 404 нм. Түсі солғын, сондықтан натрий араласса, әрең көрінеді. |
| Кальций | Ca2+ | кірпіш-қызыл | Жарықтың негізгі толқын ұзындығы — шамамен 622 нм. Кейбір кітаптарда бұл түсті қызғылт сары деп атайды. |
| Стронций | Sr2+ | кармин-қызыл | Отшашудың қызыл түсін стронций тұздары береді. |
| Барий | Ba2+ | сарғыш-жасыл | Жарықтың негізгі толқын ұзындығы — шамамен 524 нм. Отшашудың жасыл түсін барий тұздары береді. |
| Мыс | Cu2+ | жасылдау-көгілдір | Жарықтың негізгі толқын ұзындығы — 510–530 нм. Түсі жарқын, оны басқа түстерден оңай ажыратуға болады. |
Жалынды барлық металл бояй бермейді. Мысалы, магний тұздары жалын түсін өзгертпейді дерлік. Темір үгінділері жарқын түс бермейді: олар қызып, алтын түсті ұшқын болып шашырайды.
Жалын неге боялады?
Жалынның жылуы металл атомдарының электрондарын жоғары энергетикалық деңгейлерге көшіреді. Электрондар бастапқы деңгейіне оралғанда артық энергиясын жарық түрінде шығарады. Энергетикалық деңгейлердің айырмасы әр элементте өзінше, сондықтан жарықтың толқын ұзындығы да, жалынның түсі де түрліше болады.
Бұл тәжірибені Nalukh chem қосымшасында жаса
Этанол тамызып, тұз қос та, жалын түстерін салыстыр. Симулятор тегін әрі тіркелусіз ашық.
Симуляторды қалай пайдалану керек?
- Этанол қойындысын аш та, тамшы батырмасымен тостағанға этанол тамыз.
- Жалын батырмасымен этанолды тұтат. Ол таза көк жалынмен жанады. Металл иондары болмаса, жалын боялмайды.
- Тұздар қойындысына өтіп, тұзды таңда да, тостағанға қос. Жалын сол ионның түсіне боялады.
- Жалын түсін жоғарыдағы кестемен салыстырып, ионды анықта.
- Басқа тұзды тексермес бұрын тостағанды Жуу батырмасымен тазала.
- Тест батырмасын бассаң, 10 сұрақтан тұратын тест басталады: жасырын тұздың жалынына қарап, ионды таңдайсың.
Симуляторға арналған тапсырмалар
- Литий хлориді мен стронций хлоридінің жалынын кезекпен қарап, екі қызыл реңктің айырмашылығын тап.
- Калий хлоридінің солғын күлгін жалынын натрий хлоридінің жарқын сары жалынымен салыстыр.
- Кестеге қарамай тест тапсырып, 10 сұрақтың нешеуіне дұрыс жауап беретініңді тексер.
Мектеп зертханасында тәжірибені қалай жасайды?
- Нихром сымды тұз қышқылына батырып, жалынды бояуын қойғанша көк жалында қыздыр.
- Сымды қышқылға қайта батыр да, аздаған тұзға тигіз.
- Сымды көк жалынның шетінде ұстап, жалын түсін бақыла.
Тәжірибеде түс неге басқаша көрінуі мүмкін?
Натрий — өте жиі кездесетін қоспа, ал оның сары түсі басқа түстерді басып кетеді. Сондықтан сымды жақсылап тазалайды және әр тұзға бөлек сым алады. Көк кобальт шынысынан қарасаң, натрийдің сары түсі сүзіліп, калийдің күлгін түсі айқынырақ көрінеді. Литий мен стронций сияқты түсі ұқсас иондарды ажырату үшін басқа да тәжірибелер керек.
